# Zasady działania fundacji Novus Ignis: utrzymanie, współpraca i przekazywanie władzy

Wersja z 31 października 2026 r. Ten dokument rozwija manifest w sprawach organizacji: jak utrzymujemy usługi, jak gospodarujemy wspólnymi pieniędzmi, jak współpracujemy i jak chcemy przekazywać władzę. Opisuje zasady, które zamierzamy przyjąć jako regulaminy, oraz zmiany statutu, których będą wymagały. Sam whitepaper nie zmienia statutu, kompetencji organów fundacji ani zasad rozliczeń.

## 1. Statut, manifest, regulaminy i ten dokument

Fundacja Novus Ignis z Poznania (KRS 0001269575) chce budować alternatywny internet oparty na godności człowieka. Jej pierwszy filar to dwie usługi: Suveria, prywatna przestrzeń pracy z cyfrową inteligencją, i Omniforum, wspólna przestrzeń rozmowy, rozumienia i decyzji. Ten dokument opisuje, jak fundacja zamierza decydować, rozliczać pieniądze, organizować pracę i przekazywać odpowiedzialność; wartości i kierunek opisuje manifest.

Novus Ignis jest polską fundacją zarejestrowaną w Unii Europejskiej (Poznań). W kategoriach międzynarodowych to podmiot bez udziałowców, który nikomu nie wypłaca zysku: majątek służy wyłącznie celom ze statutu. Za usługi pobieramy opłaty najwyżej w wysokości ich rzeczywistych kosztów, a rozwój i rezerwę finansujemy z dobrowolnych darowizn.

Dalsze rozdziały opisują kolejno:

- Rozdział 2: fazę zwinną, czyli jak decydujemy, zanim zadziała wiążące głosowanie społeczności.
- Rozdział 3: usługi możliwie blisko kosztów, czyli rachunek za rzeczywiste użycie, zaokrąglenie rachunku jako darowiznę oraz przedpłatę, limit i zwroty.
- Rozdział 4: budżet, który można zrozumieć, czyli pięć rodzajów pieniędzy i jawny rejestr wpłat i wydatków.
- Rozdział 5: pracę, role na określony czas, zwrot kosztów i zlecenia odpłatne.
- Rozdział 6: dlaczego wsparcie osobiste współtwórców płynie poza fundacją.
- Rozdział 7: rejestr korzyści i powiązań.
- Rozdział 8: warunki dalszych filarów oraz dwie ścieżki dla małych inicjatyw, czyli przejściową pulę zarządu i inicjatywy finansowane celowo.
- Rozdział 9: drogę przekazania szczególnych uprawnień fundatora.
- Rozdział 10: warunki, jakie musi spełnić każdy krok w stronę udziału cyfrowej inteligencji w zarządzaniu.
- Rozdział 11: otwarte warsztaty, próby przed pełnym wdrożeniem i dobra publiczne, w tym licencje.
- Rozdział 12: zapis decyzji i błędów, jawne rejestry, spory i sposób zmieniania zasad.

Nasze zobowiązania mają kilka poziomów. Statut jest prawem fundacji: wiąże ją formalnie, a jego zmiany przyjmuje zarząd zgodnie ze statutem i zgłasza do wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym. Manifest jest zobowiązaniem wobec ludzi: mówi, co chcemy robić i dlaczego. Regulaminy, które uchwala zarząd na podstawie § 14 ust. 2 statutu, opisują szczegółowe procedury. Whitepapery pokazują, jak to ma działać i gdzie są granice tego, co dziś potrafimy zapewnić. Ten dokument jest zarazem szkicem przyszłych regulaminów: opisuje zasady, zanim przyjmiemy je formalnie.

Wyższy poziom wyznacza granice niższemu. Manifest nie obiecuje niczego, czego zabrania statut, a regulamin nie może być sprzeczny z żadnym z nich. Gdy chcemy pójść dalej, niż pozwala obecny statut, piszemy o tym jako o zamiarze, a [rejestr zmian statutu](statut/rejestr-zmian.md) pokazuje, jak było, co chcemy zmienić, po co i z jaką intencją. Publikujemy go razem ze wszystkimi wersjami statutu.[^statut-2026]

Dla zasad opisanych niżej najważniejsze są dziś te postanowienia statutu. Fundacja nie prowadzi zarejestrowanej działalności gospodarczej nastawionej na zysk (§ 7 ust. 1), a wpłaty z odpłatnej działalności pożytku publicznego pokrywają wyłącznie jej koszty (§ 10 pkt 4). Majątku fundacji nie wolno wykorzystywać na rzecz członków organów ani wolontariuszy na innych zasadach niż wobec osób trzecich (§ 11 pkt 2). Prace fundacji opierają się na nieodpłatnej pracy wolontariuszy, a odpłatnie można zlecać tylko usługi zewnętrznych podmiotów profesjonalnych (§ 12). Fundator powołuje i odwołuje zarząd, który działa na czas nieoznaczony (§ 13), a zmiana statutu wymaga jednomyślnej uchwały wszystkich członków zarządu i uprzedniej zgody fundatora, jeśli nie zasiada on w zarządzie (§ 15 ust. 1). Ramy działania zarządu wyznacza też ustawa o fundacjach.[^fundacje]

**Stan na 31 października 2026 r.** Pierwszą wpłatą na konto fundacji jest fundusz założycielski 1000 zł od fundatora; od tego dnia przyjmujemy darowizny przelewem w złotych, euro i dolarach i pokazujemy je w jawnym rejestrze wpłat i wydatków. Z rejestrów z rozdziału 12 prowadzimy dziś rejestr zmian statutu oraz rejestr wpłat i wydatków. Regulaminy, o których mowa w tym dokumencie, przygotujemy przed pierwszą przedpłatą. Zanim ją przyjmiemy, będziemy mieć:

- regulamin usług sprawdzony pod kątem prawa konsumenckiego;
- opinię prawną o kosztach płatności i przedpłatach;
- osobny rachunek na przedpłaty;
- zasady zwrotu sald.

## 2. Faza zwinna: jak decydujemy, zanim zadziała głosowanie

Do czasu uruchomienia wiążącego głosowania społeczności fundacja działa w fazie zwinnej. Zarząd podejmuje bieżące decyzje w granicach prawa i statutu, także wtedy, gdy trzeba szybko odpowiedzieć na zmiany w technologii, w debacie publicznej i w potrzebach ludzi. Nie wstrzymujemy rozwoju do czasu pełnego systemu głosowania: w tym okresie to zarząd decyduje o wydatkach na utrzymanie i rozwój Filaru I, czyli Suverii i Omniforum.

Statut pozwala zarządowi na więcej, niż chce on wykorzystywać. Naszym celem jest, żeby wszystkie decyzje, które oddajemy społeczności, zapadały w jej głosowaniu i były wiążące. Potrzebujemy do tego mechanizmu, który działa i który umiemy utrzymać, dlatego dochodzimy do niego krokami. Do tego czasu zarząd z wyboru, a nie z obowiązku prawnego, pyta społeczność o zdanie w konsultacjach przy istotnych sprawach i publikuje uzasadnienie każdej istotnej decyzji, także odmowy. Konsultacja nie wymaga weryfikacji uczestników, więc jedna osoba może w niej oddać wiele głosów: pokazuje zdanie uczestników, ale nie jest głosowaniem w rozumieniu statutu. Przed każdą konsultacją zarząd zapowiada, jak potraktuje jej wynik. Uczestnicy mogą każdą decyzję zarządu zakwestionować, a zarząd odpowiada na zastrzeżenia publicznie.

Faza zwinna kończy się stopniowo, tak jak stopniowo rośnie moc głosowania, a każdy krok jest próbą. Najpierw prowadzimy próby bez skutków finansowych, potem głosowania nad prawdziwymi decyzjami o małej, wydzielonej puli i działaniach, które da się odwrócić, a dalej rozszerzamy zakres. Przed każdą próbą zapowiadamy jej zakres, czas trwania i to, jak zarząd potraktuje wynik. Po jej zakończeniu publikujemy podsumowanie: czy wynik dało się wykonać, jak próba wpłynęła na prowadzenie fundacji i podejmowanie decyzji, jakie wykryliśmy błędy i nadużycia oraz co zmieniamy. Zakres rozszerzamy dopiero na podstawie tych podsumowań, bo nie chcemy przyjmować zobowiązań, których nie umiemy dotrzymać. Etapy, weryfikację uczestników i ochronę tajności głosu opisuje [whitepaper Omniforum](whitepaper-omniforum.md). Żeby wynik głosowania wiązał fundację formalnie, a nie tylko z wyboru zarządu, potrzebna jest zmiana statutu (Z4 w rejestrze zmian), bo dziś § 8 jedynie dopuszcza głosowania i konsultacje. Dopóki próba nie potwierdza unikalności każdego głosującego, nazywamy ją konsultacją, a nie głosowaniem w rozumieniu § 8 ust. 2 statutu. Gdy głosowanie przejmie dany rodzaj decyzji, zarząd może wstrzymać wykonanie wyniku tylko z powodów opisanych przed głosowaniem, na przykład wykrytego błędu w protokole, udokumentowanego nadużycia na dużą skalę albo awarii infrastruktury, z jawnym uzasadnieniem i terminem ponownego rozpatrzenia.

## 3. Usługi możliwie blisko kosztów

W tym rozdziale opisujemy, jak płaci się za Suverię i inne usługi fundacji. Zasada jest prosta: każdy płaci za to, czego rzeczywiście używa, razem z uczciwie wyliczoną częścią kosztów wspólnych, widzi, za co płaci, i sam ustala granicę swoich wydatków. Opłata pokrywa koszty i nic więcej, a wszystko, co ktoś chce dać ponad to, jest dobrowolną darowizną, którą pokazujemy osobno.

### 3.1. Rachunek za rzeczywiste użycie

Rachunek obejmuje rzeczywiste wykorzystanie usług w danym cyklu i jawnie przypisaną część kosztów stałych, które utrzymują infrastrukturę w gotowości. Liczymy w nim obliczenia, pamięć, transfer danych, bezpieczeństwo, płatności, księgowość, obsługę, utrzymanie ciągłości oraz zużycie i wymianę sprzętu. Wydatki dzielimy na jednorazowe, stałe i zależne od użycia. Koszty wspólne rozdzielamy według jawnej reguły, którą wybierzemy w pilotażu spośród dwóch wariantów: proporcjonalnie do użycia albo po równo między aktywne konta. Regułę sprawdzamy przy różnym obciążeniu usług, żeby rachunek pokazywał i bezpośrednie użycie, i koszt dostępności.

Jednostki naliczania i szacunkowy koszt zadania można zawsze sprawdzić, a limit wydatków każdy ustala sam. Gdy zmieniamy cenę, publikujemy przyczynę i wpływ na użytkowników. Oszczędności obniżają opłaty, a rozwój, przeglądy bezpieczeństwa i rezerwę finansujemy z darowizn, według przyjętych zasad. Wysokość wpłat nie zwiększa wagi głosu ani żadnych innych praw uczestnika.

Saldo prowadzimy w jednej walucie: tej, w której fundacja płaci za większość infrastruktury, dziś w dolarach amerykańskich; w tej samej walucie podajemy ceny usług. Wpłaty chcemy przyjmować także w innych walutach: taką wpłatę przeliczamy raz, przy wpłacie, po kursie, który uczestnik widzi przed zapłatą. Koszt modelu rozliczanego w innej walucie przeliczamy po kursie, po jakim fundacja rzeczywiście zapłaciła, i pokazujemy to na rachunku. Zmianę waluty salda ogłaszamy z wyprzedzeniem, jak zmianę ceny. Księgi fundacji prowadzimy w złotych.

Fundacja nie zarabia na swoich usługach. Opłata pokrywa ich koszty i nie więcej: tak stanowi § 10 pkt 4 statutu, a według ustawy o działalności pożytku publicznego opłata wyższa od kosztów zmieniłaby tę działalność w działalność gospodarczą, której fundacja nie prowadzi.[^pozytek] Sama cena bliska kosztom nie rozstrzyga jednak wszystkiego. Przed uruchomieniem odpłatności sprawdzimy w opinii prawnej i podatkowej rodzaj tej działalności, wszystkie warunki z art. 9 ustawy, także te dotyczące wynagrodzeń, rozliczenie VAT oraz to, co robimy z ewentualną nadwyżką. Dlatego każde wsparcie ponad koszt jest dobrowolną darowizną, oddzieloną od opłaty na rachunku i w księgach. Z tego samego powodu nie tworzymy kryptowalut w celu ich sprzedaży i nie zarabiamy na ich obrocie; technologie rejestrów wykorzystujemy tylko tam, gdzie pomagają w jawności i sprawdzalności. Pracę społeczną, która zmniejsza wydatki, uwzględniamy w planie razem z informacją, od czyjej dostępności zależy usługa i kto może kogoś zastąpić.

Na początku, gdy uczestników jest niewielu, stały koszt prywatnego środowiska rozkłada się na mało osób. Chodzi o jedną albo dwie poufne maszyny, na których działają brama, pamięć i pliki użytkowników; według rachunku z [whitepapera Suverii](whitepaper-suveria.md) (punkt 8.1) kosztują one razem 170–340 USD miesięcznie. Przy 30 uczestnikach to ok. 6–11 USD na osobę, przy stu 1,70–3,40 USD, a przy tysiącu kilkadziesiąt centów. Pokazujemy ten koszt osobno i pokrywamy z wcześniej zgromadzonego budżetu wsparcia pilotażu, na przykład z darowizn przeznaczonych na Suverię, z określoną kwotą, okresem i zasadami po jego wyczerpaniu. Nie zakładamy, że takie środki już mamy. Udział uczestnika w kosztach wspólnych ogłaszamy przed danym cyklem rozliczeń i zawsze mieści się w jego limicie, a rachunek pokazuje, jaką część kosztu pokrywa wsparcie, a jaką uczestnicy. Zakończenie wsparcia nie tworzy opłat wstecz, a niewykorzystane przedpłaty pozostają własnością uczestników.

### 3.2. Zaokrąglenie rachunku jako darowizna

Przy zakładaniu konta pytamy, czy uczestnik chce zaokrąglać każdy rachunek w górę do pełnego dolara lub zbliżonego odpowiednika w lokalnej walucie. Pytamy, zamiast zaznaczać za kogoś, bo prawo wymaga wyraźnej zgody na każdą dodatkową płatność (art. 10 ustawy o prawach konsumenta), a wybór ma należeć do uczestnika. Różnica, która powstaje niemal przy każdym rachunku, trafia wtedy jako darowizna do wspólnego budżetu, z którego budujemy rezerwę na utrzymanie usług i dalsze działania. Wyjaśniamy, na co idą te pieniądze, i zachęcamy do tej możliwości, ale nie zaznaczamy jej za nikogo; decyzję można zmienić w każdej chwili jednym ustawieniem.

Rachunek pokazuje osobno opłatę za usługę i kwotę darowizny. Darowizny z zaokrągleń księgujemy osobno, a ich sumę i przeznaczenie pokazujemy w regularnych zestawieniach i w jawnym rejestrze wpłat z rozdziału 4. Większe, dobrowolne wsparcie dalszego rozwoju jest osobną decyzją uczestnika: trafia do wspólnego budżetu, o którego wykorzystaniu ma decydować społeczność, a do czasu uruchomienia głosowania obowiązują zasady z rozdziałów 2 i 8.

### 3.3. Przedpłata, limit i zwroty

Przy wpłacie uczestnik wpisuje jedną kwotę i dokładnie tyle trafia na jego saldo, niezależnie od sposobu płatności. Pod spodem pokazujemy, ile kosztuje obsługa płatności, i przycisk, którym można dobrowolnie pokryć ten koszt darowizną; nie zaznaczamy go za nikogo. Darowizna jest oddzielona od salda. Prowizja naliczana jest także od samej darowizny, więc przycisk podaje kwotę, która pokrywa koszt obsługi całej płatności. Przykład: przy wpłacie 20 USD kartą i przykładowej prowizji ok. 2,8% całej płatności przycisk proponuje 0,58 USD. Bez przycisku pobieramy 20,00 USD, cała kwota trafia na saldo, a koszt obsługi płatności pokrywają koszty wspólne. Z przyciskiem pobieramy 20,58 USD: na saldo trafia 20,00 USD, a 0,58 USD to darowizna, która pokrywa koszt obsługi tej płatności w całości. Przed potwierdzeniem płatności pokazujemy jedną najwyższą kwotę pobieraną z karty, osobno saldo usługowe i osobno każdą wybraną darowiznę. Regulamin pokaże jeden pełny przykład od wpłaty do zwrotu.

Przy wpłacie uczestnik ustala też, ile najwyżej chce wydać, na przykład 20 dolarów na pracę z cyfrową inteligencją. Może osobno zadeklarować, jaką część niewykorzystanej kwoty, do wskazanej granicy, przekazuje fundacji jako darowiznę, na przykład: „jeśli wykorzystam mniej, do 5 dolarów z reszty przekaż na wspólny budżet”. Bez takiej deklaracji cała niewykorzystana kwota pozostaje jego własnością.

Rzeczywiste prowizje z danego okresu proponujemy rozliczać w kosztach wspólnych, proporcjonalnie do wpłat i tak samo dla każdego sposobu płatności, a na rachunku pokazywać je osobną linią; darowizny na koszt płatności tę sumę zmniejszają. To wybór solidarny: osoby płacące tańszym sposobem współfinansują prowizje droższych, dlatego pokazujemy, które sposoby kosztują wspólnotę najmniej. Sposób wyliczenia i największy możliwy udział w kosztach wspólnych są znane przed cyklem rozliczeń i mieszczą się w limicie uczestnika.

Na koncie widać osobno saldo, środki zarezerwowane na żądania w toku i na zapowiedziany udział w kosztach wspólnych oraz kwotę dostępną do użycia. Przykład przy saldzie 20 USD i braku żądań w toku:

| Na koncie | Kwota |
| --- | --- |
| Saldo | 20,00 USD |
| Zarezerwowane na zapowiedziany udział w kosztach wspólnych | do 0,60 USD (w przykładzie 3% salda) |
| Dostępne na nowe żądania | najwyżej 19,40 USD |

Po rozliczeniu niewykorzystaną część rezerwy zwalniamy. Rozliczenie nie tworzy nieuzgodnionych dopłat ani ujemnego salda; ewentualną nadwyżkę ponad zapowiedziany udział pokrywamy z wcześniej wydzielonej rezerwy.

Unijne przepisy zakazują pobierania opłat za część instrumentów płatniczych, między innymi za karty konsumenckie objęte regulacją opłat interchange i przelewy SEPA, z określonymi wyjątkami.[^psd2] Opisany podział kosztów jest naszą propozycją do oceny prawnej, a nie automatycznym następstwem tego zakazu. Operatora płatności wybieramy po porównaniu prowizji, a minimalną wpłatę ustalamy możliwie nisko, uwzględniając koszt jej obsługi; jej aktualną kwotę, walutę i datę obowiązywania podaje regulamin albo cennik przed wpłatą. Najniższa wpłata ma na początku wynosić jeden dolar albo jego odpowiednik; nawet ona w całości trafi na saldo uczestnika, a do wspólnego budżetu przejdzie tylko to, co uczestnik sam wyraźnie zadeklaruje.

Przedpłaty uczestników trzymamy na osobnym rachunku bankowym i nie pokrywamy z nich kosztów fundacji przed wykonaniem usługi; ich sumę pokazujemy w rejestrze. Czy prawo wymaga dodatkowego zabezpieczenia, sprawdzimy przed pierwszą przedpłatą.

Niewykorzystane saldo można odzyskać w każdej chwili. Opcja zwrotu jest dobrze widoczna na koncie i wymaga jak najmniej kroków; docelowo ma to być jeden przycisk. Zwrot trafia na zweryfikowany wcześniej sposób płatności, domyślnie tym samym kanałem, którym uczestnik zapłacił; sposób zwrotu ustalamy już przy zakładaniu konta. Po rezygnacji z konta albo zamknięciu usługi saldo wraca automatycznie tą samą drogą. Termin wykonania zwrotu, jego ewentualne koszty i postępowanie, gdy pierwotny sposób płatności jest niedostępny, określi regulamin. Zabezpieczy on też usługę przed nadużyciami, na przykład seriami wpłat i zwrotów bez korzystania z usługi, w granicach prawa konsumenckiego. Pierwszy zwrot przy zwykłym korzystaniu pozostaje prosty. Przy powtarzających się wpłatach i zwrotach bez korzystania z usługi możemy ograniczyć doładowania kartą albo poprosić o przelew.

Saldo, którego nikt nie odebrał, pozostaje na koncie uczestnika i nie zasila budżetu fundacji. Postępowanie po śmierci uczestnika lub w innych szczególnych sytuacjach określa prawo właściwego kraju. Termin zwrotu, rozliczanie różnic między szacunkiem a rzeczywistym kosztem i pozostałe szczegóły określi regulamin usług, przygotowany przed przyjęciem pierwszej przedpłaty i sprawdzony pod kątem przepisów o ochronie konsumentów.

## 4. Budżet, który można zrozumieć

Chcemy, żeby każdy mógł zrozumieć, skąd fundacja ma pieniądze, ile z nich naprawdę może wydać i na co je wydaje. Dlatego nie pokazujemy jednej kwoty na koncie, tylko dzielimy pieniądze według tego, do kogo należą i na co są przeznaczone.

W rozliczeniach rozdzielamy pięć rodzajów pieniędzy:

| Rodzaj pieniędzy | Co to znaczy | Czy możemy je wydać na nowe cele? |
| --- | --- | --- |
| Środki należne użytkownikom | Niewykorzystane przedpłaty i salda uczestników | Nie, należą do uczestników |
| Pieniądze powierzone na określony cel | Darowizny celowe, na przykład na konkretną inicjatywę albo na pilotaż Suverii | Tylko na ten cel |
| Podjęte zobowiązania | Pieniądze, które już przeznaczyliśmy na zaplanowane wydatki | Nie, są już przeznaczone |
| Zabezpieczenie utrzymania usług | Rezerwa, bez której Suveria i Omniforum przestałyby działać | Nie, chroni ciągłość usług |
| Środki wolne do rozdysponowania | To, co zostaje po wszystkich powyższych | Tak, zawsze z pierwszeństwem Filaru I (rozdział 8) |

Każdą kwotę przypisujemy tylko do jednej kategorii, żeby niczego nie liczyć dwa razy.

Koszt utrzymania usług obejmuje wszystko, bez czego Suveria i Omniforum przestałyby działać: moc obliczeniową, przechowywanie danych i kopie, domeny, obsługę płatności oraz obowiązkową księgowość. Dlatego saldo rachunku bankowego nie jest budżetem do rozdysponowania, a rezerwy nie tworzą pieniądze obiecane, ale jeszcze niewpłacone, ani pieniądze należne komuś innemu.

Jawne są kategorie kosztów, warunki większych umów, decyzje i ich uzasadnienia. Każdy wydatek ma dać się połączyć z decyzją, która do niego doprowadziła, i z jej wynikiem. Chronimy przy tym dane osobowe, dane dostępowe i informacje, których ujawnienie zwiększałoby ryzyko dla infrastruktury.

Na stronie fundacji chcemy prowadzić jawny rejestr wpłat i wydatków, możliwie na bieżąco. Każda wpłata na konto fundacji i każdy wydatek pojawia się w nim z datą, kwotą i krótkim opisem, a przy wydatkach dopisujemy, na co poszły pieniądze i dlaczego były potrzebne. Dane osób chronimy: darczyńców podajemy z nazwy tylko wtedy, gdy sami tego chcą, a pozostałe wpłaty opisujemy ogólnie, na przykład „darowizna od osoby prywatnej”. Tytułów przelewów nie publikujemy wprost, bo często zawierają dane osobowe; opis każdego wpisu przygotowujemy sami. Rejestr pozwala każdemu śledzić finanse fundacji, ale nie zastępuje ksiąg rachunkowych ani sprawozdania finansowego; błędny wpis poprawiamy jawnie. Mechanizm sprawdzimy na pierwszej wpłacie: funduszu założycielskim w wysokości 1000 zł.

Każdy projekt ma limit, osobę odpowiedzialną, wynik do sprawdzenia, terminy przeglądu i zasady postępowania z pieniędzmi, które nie zostaną wydane. Pieniądze możemy wypłacać etapami. Przekroczenie budżetu wymaga nowej decyzji, a zakończenie projektu obejmuje rozliczenie i wnioski.

Pokazujemy też, jaka część wydatków bezpośrednio realizuje cele statutowe. Liczymy ją z pieniędzy faktycznie wydanych, a rezerwy pokazujemy osobno, razem z definicjami kategorii, sposobem przypisania kosztów wspólnych i wyjaśnieniem zmian między okresami. Tę proporcję pokazujemy razem ze strukturą kosztów, bo bezpieczeństwo, utrzymanie i obsługa prawna też mają rzeczywistą wartość.

Osoby o mniejszych możliwościach finansowych mogą korzystać z usług na solidarnych zasadach, zawsze ze wskazanym źródłem finansowania: z wpłat, które darczyńcy przeznaczyli na ten cel, z grantów obliczeniowych otrzymanych przez fundację albo z dostępów opłaconych przez sponsora. Nie ujawniamy przy tym, nad czym pracują osoby, które korzystają z takiej pomocy. Zasady pomocy chronią je przed piętnowaniem i pozwalają sprawdzić rozliczenia.

**Gotowość do przejęcia spadku.** Manifest (punkt 1.1) opisuje, że po okresie gorączki inwestycyjnej może zostać tania moc obliczeniowa i sprzęt. Gdy moc obliczeniowa albo sprzęt tanieją lub ktoś chce je przekazać fundacji, liczymy pełny koszt korzystania, a nie tylko cenę zakupu: zasilanie, chłodzenie, miejsce, obsługę i czas ludzi, także koszt utrzymania w gotowości. Szybko starzejący się sprzęt raczej wynajmujemy, niż kupujemy; trwałe zasoby, takie jak dostęp do sieci czy energii, mogą być warte dłuższej umowy. Darowany sprzęt przyjmujemy według zasad ewidencji darowizn i rejestru korzyści. Sposób podejmowania takich decyzji przygotowujemy zawczasu, żeby przy spadku cen móc działać szybko i jawnie.

## 5. Praca, role i zlecenia

W republikańskim Rzymie najważniejsze urzędy pełniono zwykle przez rok i bez wynagrodzenia. Tradycja zapamiętała Cyncynata: według Liwiusza w 458 r. p.n.e. posłowie zastali go przy pracy w polu z wiadomością, że na czas wojny powierzono mu najwyższą władzę. Szesnastego dnia, gdy niebezpieczeństwo minęło, oddał ją i wrócił do swojego gospodarstwa.[^cyncynat]

Ten obraz dobrze oddaje to, jak chcemy działać: ktoś, kto zna się na danej sprawie, bierze na siebie zadanie na pewien czas, wykonuje je i wraca do swojego życia. Fundacja ma być w stanie działać bez tego, żeby ktokolwiek musiał wiązać się z nią na stałe, a z pełnienia w niej ról nie ma wyrastać zawód. Z historii bierzemy też przestrogę: nieodpłatne urzędy mogli w Rzymie pełnić głównie zamożni, dlatego zwracamy koszty i nie oczekujemy poświęcenia ponad możliwości. Dalej opisujemy dobrowolną pracę i role na określony czas (5.1), zwrot kosztów (5.2), zlecenia odpłatne (5.3) oraz warsztat, w którym można podjąć zadanie (5.4).

### 5.1. Dobrowolna praca i możliwość odejścia

Fundacja opiera się na pracy osób, które chcą rozwijać ten kierunek, i na tym, że każdy może zmniejszyć swój udział albo oddać rolę. Nikt nie musi dowodzić szczerości intencji gotowością do nieograniczonego poświęcenia. Ciągłość działania nie może zależeć od tego, że wolontariusz jest dostępny o każdej porze: jeśli brakuje ludzi, którzy mogą się zająć daną usługą, zmniejszamy jej zakres albo dostępność. Przed nowym zobowiązaniem sprawdzamy, czy potrafimy je wykonać i utrzymać, a nie tylko, czy jest zainteresowanie jego uruchomieniem.

Dziś fundacja opiera się na pracy jednej osoby, bez wynagrodzenia, i ta osoba jest jedynym członkiem zarządu. Mówimy to, bo od tego zależy ciągłość usług; dlatego spis dostępów, plan ciągłości i druga osoba w zarządzie są pierwszymi zadaniami, a nie dalszymi. Gdyby ta osoba stała się niedostępna, zwrot salda mógłby się opóźnić do czasu powołania nowych osób; saldo pozostaje własnością uczestnika i nie przepada. Zdanie o opóźnieniu usuniemy, gdy w zarządzie będzie druga osoba z własnym dostępem.

Rolę z uprawnieniami decyzyjnymi opisujemy przez cel, zakres decyzji, sposób powierzenia i odwołania, czas trwania, termin przeglądu oraz zastępstwo. Przedłużenie roli wymaga jawnej decyzji. Zakończenie obejmuje podsumowanie pracy, przekazanie dokumentacji następcom i aktualizację dostępów. Czasowe ograniczenie uprawnień można łączyć z dalszą pomocą tej samej osoby jako doświadczonego współtwórcy.

Szukamy drugiej osoby do zarządu. Rola: wspólna odpowiedzialność za finanse, dostępy i zobowiązania wobec użytkowników; bez wynagrodzenia (§ 12 ust. 3 statutu); nakład czasu ustalany z góry, z przeglądem współpracy po roku. Potrzebne doświadczenie: prowadzenie finansów organizacji albo odpowiedzialność za usługę, z której korzystali inni ludzie. Własne pieniądze nie są warunkiem i nie dają pierwszeństwa. Droga: trzy miesiące udziału w naradach i wgląd w finanse jako wolontariusz, potem powołanie przez fundatora (§ 13 ust. 3 statutu) z jawnym uzasadnieniem i wpisem do rejestru korzyści.

Brak wynagrodzenia za pełnienie funkcji nie usuwa innych korzyści, które daje władza: wpływu, kontaktów, informacji i rozdzielania zadań. Dlatego potrzebne są ujawnianie konfliktów interesów, wyłączenie się z rozstrzygania własnej sprawy i możliwość kontroli decyzji. Liczba przepracowanych godzin, widoczność wkładu i otrzymywana pomoc pozostają oddzielone od prawa głosu.

### 5.2. Zwrot kosztów

Zwrot kosztów nie jest zapłatą za czas. Oznacza oddanie pieniędzy, które ktoś wyłożył z własnej kieszeni, żeby wykonać zadanie fundacji, na przykład na bilet na spotkanie robocze, na opłacenie domeny albo usługi. Członek zarządu może otrzymać wyłącznie zwrot udokumentowanych, niezbędnych kosztów poniesionych na zadania statutowe w imieniu fundacji (§ 13 ust. 5 statutu). Wobec wolontariuszy fundacja pokrywa koszty podróży służbowych i diety na zasadach takich jak dla pracowników, chyba że wolontariusz zwolni ją z tego na piśmie; inne niezbędne koszty i szkolenia może pokrywać.[^wolontariat]

Do kosztu zadania należy tylko to, co jest dla niego niezbędne. Bilet na spotkanie robocze może być kosztem zadania, a prywatną część wyjazdu pokrywa sam uczestnik. Każdy zwrot wymaga dokumentu i trafia do jawnego zestawienia kosztów.

### 5.3. Zlecenia odpłatne

Dziś fundacja może odpłatnie zlecać jedynie usługi zewnętrznym podmiotom profesjonalnym, na przykład biuru rachunkowemu (§ 12 ust. 3 statutu). Pozostała praca, także nad oprogramowaniem, opiera się na wolontariacie (§ 12 ust. 2). Na początku chcemy sprawdzić, czy wszystko, czego potrzebujemy, może powstawać w ten sposób. Jeśli okaże się, że części prac nie da się tak wykonać, dopiero wtedy zmienimy statut, aby fundacja mogła odpłatnie zlecać konkretne prace osobom i firmom spoza zarządu, na podstawie umów cywilnoprawnych. Za taki sygnał uznamy na przykład sytuację, w której przez dwa kolejne tygodnie nikt nie obejmuje dyżuru nad usługą albo jej dostępność spada poniżej ogłoszonego progu. Statut zmieniamy tylko wtedy, gdy jest to potrzebne do kolejnego kroku, i nową zasadę od razu stosujemy, a nie przyjmujemy jej na zapas. Projekt i uzasadnienie tej zmiany opisuje [rejestr zmian statutu](statut/rejestr-zmian.md) (zmiana Z2). Etatów w fundacji nie będzie, bo to część jej idei: pracę wykonują wolontariusze, a gdy to konieczne, wykonawcy konkretnych zleceń. Dyżur przy własnym sprzęcie, jeśli kiedyś go kupimy, zlecimy firmie jako usługę. Zlecenie dotyczy określonej pracy z wynikiem do odbioru, a nie stałej pracy pod kierownictwem, bo taką pracę prawo traktuje jak zatrudnienie bez względu na nazwę umowy.[^kp22]

Jeśli do tej zmiany dojdzie, zasady zlecania opisze regulamin. Ma on określać co najmniej:

- jawny zakres zadania i kryteria odbioru;
- uzasadnioną cenę;
- wyłączenie z decyzji osób powiązanych z wykonawcą;
- zbiorczą informację o zawartych zleceniach.

Członkowie zarządu nie zawierają z fundacją odpłatnych umów: statut pozwala im otrzymywać jedynie zwrot udokumentowanych kosztów (§ 13 ust. 5), a nikt nie ma zarabiać na pełnieniu funkcji w fundacji. Wolontariusz może przyjąć zlecenie na pracę inną niż ta, którą wykonuje jako wolontariusz, i jasno od niej oddzieloną. Zanim pierwszy raz do tego dojdzie, sprawdzimy tę sytuację prawnie.

### 5.4. Własny warsztat i przygotowany kontekst

Przyjęcie zadania ma otwierać jego przestrzeń w środowisku wybranym przez uczestnika. Asystent cyfrowej inteligencji dostaje to, co potrzebne do pracy: wartości fundacji, cel i granice zadania, aktualne ustalenia z Omniforum, istotne argumenty i otwarte pytania, źródła, limit zasobów i sposób oceny wyniku. Uczestnik może sprawdzić ten kontekst, wskazać braki i poprawić sposób przedstawienia własnego stanowiska.

Dołączenie do zadania udostępnia tylko wybrany zakres danych i uprawnień. Przekazanie kontekstu, dostęp do narzędzi i publikacja zapisu pracy wymagają osobno określonych zgód, a prywatne rozmowy, pliki i dane dostępowe pozostają poza tym zakresem, dopóki człowiek świadomie nie zdecyduje inaczej. Zanim udostępnimy takie połączenie, opiszemy, jakie dane opuszczają prywatne środowisko, komu są przekazywane i jak są przetwarzane.

Po przerwie warsztat ma pokazywać, co się zmieniło i gdzie można kontynuować, a wynik i stan zadania mają dać się przekazać następnej osobie bez ujawniania prywatnego otoczenia uczestnika. W próbie sprawdzimy rozpoczęcie zadania, powrót po tygodniu i przekazanie pracy: czas odnajdywania kontekstu, poprawność podsumowań i przestrzeganie granic prywatności.

Dopóki nie mamy własnych serwerów, ze środków Filaru I albo z darowizn celowych możemy pokrywać koszty narzędzi potrzebnych wolontariuszom do tworzenia i testowania otwartego kodu Suverii i Omniforum, na przykład dostępu do modeli przez API czy narzędzi do programowania. Takie wsparcie ma jawny limit w budżecie i nie jest wynagrodzeniem. Pozwala na to ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (art. 45 ust. 2); zakres takich kosztów potwierdzimy w opinii prawnej.[^wolontariat]

## 6. Wsparcie osobiste poza fundacją

Lepsza jakość życia współtwórców jest częścią kierunku fundacji, ale wsparcie osobiste nie pochodzi z jej majątku i nie przechodzi przez jej konta. Statut zabrania wykorzystywania majątku fundacji na rzecz członków organów i wolontariuszy na innych zasadach niż wobec osób trzecich (§ 11 pkt 2), a zarazem każdy może prywatnie wspierać wybraną osobę. Dlatego pomoc w zaspokajaniu potrzeb takich jak mieszkanie, żywność czy leczenie płynie bezpośrednio między ludźmi, na przykład przez serwisy patronackie albo bezpośrednie wpłaty. Fundacja w niej nie pośredniczy, a rozliczenie podatkowe takiego wsparcia należy do osoby, która je otrzymuje.

Rozważaliśmy wcześniej wspólną pulę solidarnościową prowadzoną przez fundację. Rezygnujemy z niej: byłaby trudna do pogodzenia ze statutem i uzależniałaby czyjeś utrzymanie od decyzji organów fundacji. Wsparcie osobiste nie wiąże się z rolą, zadaniem ani prawem głosu. Odmowa kolejnego zadania, przekazanie roli czy krytyka wspólnej decyzji nie wpływają na prawa człowieka w fundacji.

Bezpośrednie wsparcie nie usuwa wszystkich zależności. Popularność może kierować pieniądze do najbardziej widocznych osób, a utrzymanie z darowizn może rodzić potrzebę zachowania roli. Mogą też powstawać oczekiwania wspierających i konflikty interesów. Dlatego osobiste wsparcie osób, które zarządzają fundacją, rozstrzygają o wydatkach i zamówieniach albo ją reprezentują, wpisujemy do rejestru korzyści, a przy decyzjach ujawniamy istotne powiązania.

Jeżeli przy wkładzie współtwórcy pokazujemy odnośnik do jego osobistego kanału wsparcia, robimy to na jednakowych zasadach dla wszystkich, także dla mniej widocznych ról, i bez rankingu według przychodów. Wsparcie nie kupuje głosu, roli, pierwszeństwa projektu, dostępu do prywatnych informacji ani wpływu na ocenę benchmarku. Członkowie zarządu, dopóki pełnią funkcję, nie otrzymują wsparcia osobistego z majątku fundacji; mogą jedynie otrzymać zwrot udokumentowanych kosztów swoich zadań, a wsparcie, które dostają spoza fundacji, wpisują do rejestru korzyści.

## 7. Rejestr korzyści

Rejestr korzyści i powiązań obejmuje osoby, które zarządzają fundacją, rozstrzygają o wydatkach i zamówieniach albo ją reprezentują, w zakresie związanym z tymi rolami. Wpisujemy świadczenia otrzymane w związku z rolą, od podmiotu, którego sprawy dana osoba rozstrzyga, albo przez osobisty kanał wsparcia: na przykład przelot czy nocleg na konferencję opłacone przez firmę, upominki oraz wsparcie przez serwisy patronackie i bezpośrednie wpłaty. Zwykłe prywatne dochody i relacje niezwiązane z rolą pozostają prywatne.

Wsparcie od osób prywatnych pokazujemy zbiorczo, a od firm i instytucji imiennie. Zbiorczy opis nie zwalnia z oceny konfliktu interesów: jeśli patron ubiega się na przykład o zamówienie fundacji, to powiązanie ujawniamy. Drobne upominki, takie jak długopis czy gadżet ze spotkania, można przyjąć osobiście i też je wpisujemy; drobiazgi z jednego wydarzenia ujmujemy zbiorczo. Cenniejsze dary, na przykład kartę graficzną, serwer czy prototyp urządzenia, przyjmujemy w imieniu fundacji: trafiają do jej majątku i ewidencji darowizn i służą wspólnym zadaniom. Gdzie przebiega ta granica, ocenia najpierw sam obdarowany; nie wyznaczamy jej sztywną kwotą.

Nie przyjmujemy świadczeń, których warunkiem jest promocja, publiczne wyróżnienie, rekomendacja, uprzywilejowany dostęp do zespołu albo ustępstwo w decyzjach. Sama nadzieja darczyńcy na lepszy wizerunek nie jest powodem odmowy, a prywatne podziękowanie nie jest promocją. Osoba powiązana z daną sprawą nie bierze udziału w jej rozstrzyganiu.

Wpis podaje źródło, odbiorcę i jego rolę, rodzaj i wartość świadczenia albo oznaczony szacunek, cel, datę lub okres oraz sposób postępowania z konfliktem interesów. Wszystkie wpisy mają ten sam układ i porządek chronologiczny, bez logotypów, haseł, odnośników do stron darczyńców, podziękowań i rankingów. Rejestr może pokazywać sumy potrzebne do kontroli, w tym łączną wartość świadczeń z jednego źródła. Przy rejestrze wyjaśniamy, że służy kontroli, a sam wpis nie oznacza rekomendacji ani partnerstwa.

Rejestr będziemy prowadzić na bieżąco. Świadczenie trzeba zarejestrować najpóźniej w ciągu 30 dni od jego otrzymania, a powiązanie z planowaną decyzją ujawnić przed nią. Żeby nie było to uciążliwe, przygotujemy prosty sposób zgłaszania, także z pomocą asystenta. Poprawki zachowują historię wpisu.

Każdy wpis można skomentować, a gdy ktoś się pomyli, rozmawiamy o tym otwarcie. Zastrzeżenia rozpatrują osoby niepowiązane ani z darczyńcą, ani z obdarowanym; decyzję, czy dar oddać, przekazać fundacji, czy zmienić zasady na przyszłość, zapisujemy w rejestrze z uzasadnieniem. Obowiązek wpisu wynika z faktycznego przyjęcia korzyści w związku z rolą, więc korzyść przyjętą z naruszeniem zasad także ujawniamy, z opisem naruszenia i naprawy.

Sama oferta ani niezamówiona przesyłka nie tworzą wpisu; jeśli jednak niezamówioną rzecz wykorzystano w związku z rolą, podlega zwykłej ocenie i wpisowi. Liczbę zwykłych odmów podajemy zbiorczo, a istotną ofertę związaną z decyzją albo próbę wpływu opisujemy jawnie. Źródło może zgłosić sprostowanie faktów, ale nie uzgadnia treści wpisu. Jeśli źródło przedstawia wpis jako rekomendację, partnerstwo albo wpływ na decyzje fundacji, których nie było, prosimy o sprostowanie, a przy powtórzeniu osoba bez konfliktu interesów może zdecydować, że nie będziemy przyjmować od niego dalszych świadczeń.

Chronimy adresy, numery biletów, dane płatnicze i zdrowotne; publikację szczegółów wyjazdu można opóźnić do powrotu, zachowując wcześniejsze zgłoszenie. Przed uruchomieniem rejestru ustalimy podstawę prawną i niezbędny zakres publikowania danych, zwłaszcza gdy źródłem świadczenia jest osoba prywatna, oraz okres przechowywania dokumentów.[^rodo-zasady]

## 8. Dalsze filary: wspólne decyzje i małe inicjatywy

### 8.1. Pierwszeństwo Filaru I i trzy warunki

Filar I obejmuje Suverię i Omniforum. Filar II „Hardware” rozwija otwarte rozwiązania materialne, a Filar III „Natura” inicjatywy związane z kontaktem z naturą. Pełne uruchomienie tych filarów oraz finansowanie ich projektów ze wspólnego budżetu wymaga łącznie (punkt 6.3 manifestu):

1. Działającego Omniforum z głosowaniem wykorzystującym dowody z wiedzą zerową, które chroni tajność wyboru, pozwala sprawdzić uwzględnienie głosu i zapewnia jeden skuteczny głos tej samej uprawnionej osoby.
2. Rzeczywiście zgromadzonych środków na co najmniej sześć miesięcy utrzymania usług Suverii i Omniforum, które pozostają nienaruszone po odłożeniu pełnego budżetu nowego projektu.
3. Decyzji społeczności zatwierdzającej projekt i jego finansowanie w głosowaniu otwartym dla całej uprawnionej społeczności na równych zasadach.

Kiedy uznamy warunek za spełniony:

- **jeden głos:** po co najmniej jednym głosowaniu wiążącym, w którym publiczny test z nagrodą nie zdołał oddać drugiego głosu z tego samego uprawnienia ani powiązać głosu z osobą;
- **rezerwa:** gdy na wydzielonym rachunku leży sześciokrotność średniego miesięcznego kosztu utrzymania usług z ostatnich trzech miesięcy, a kwotę tę pokazujemy co miesiąc w rejestrze;
- **decyzja:** gdy społeczność przegłosuje konkretną propozycję z budżetem, wpływem na rezerwę i kryterium przerwania.

Rezerwy nie tworzą niewpłacone deklaracje, salda należne użytkownikom, pieniądze celowe ani środki związane innym zobowiązaniem, a makieta głosowania nie spełnia pierwszego warunku. Rachunek przed każdą decyzją pokazuje koszt miesiąca utrzymania, zabezpieczone kwoty i wpływ planowanego zobowiązania na dostępne środki. Koszt miesiąca utrzymania liczymy według ostatnich rachunków i ogłoszonych zmian cen. Jeśli głosowanie przestanie działać albo rezerwa spadnie poniżej sześciu miesięcy, wstrzymujemy nowe zobowiązania dalszych filarów, a pierwszeństwo ma odtworzenie warunków. Już przyjęte zobowiązania rozliczamy, zmniejszamy za zgodą stron albo kończymy zgodnie z umową i prawem.

Przed spełnieniem warunków dopuszczamy dwie ograniczone ścieżki dla małych inicjatyw o określonym końcu: przejściową pulę zarządu i inicjatywy w całości finansowane celowo. Stała działalność filaru wymaga docelowej decyzji społeczności. Obie ścieżki obejmują tylko działania samej fundacji, mieszczące się w jej obecnych celach i sposobach działania; finansowania projektów osób i podmiotów spoza fundacji nie planujemy. Działania wykraczające poza obecne cele z § 5 statutu wymagają zmiany Z1 z rejestru zmian.

### 8.2. Przejściowa pula zarządu

Przejściowa pula zarządu rządzi się czterema regułami:

- **Naliczanie:** pula rośnie co miesiąc łącznie najwyżej o 5% nowych, wolnych środków z miesięcznych wpływów, wspólnie dla obu dalszych filarów. Nowe, wolne środki to wpłaty bez wskazanego celu, otrzymane w danym miesiącu na warunkach dopuszczających takie przeznaczenie, pozostałe po pokryciu bieżących kosztów, istniejących zobowiązań i uzupełnieniu sześciomiesięcznego zabezpieczenia Filaru I. Gdy takich środków nie ma, pula w danym miesiącu nie rośnie. Nie ustalamy osobnej kwoty maksymalnej: wielkość puli wynika z rachunku, a nie z decyzji o limicie.
- **Wyłączenia z podstawy:** nie liczymy procentu od stanu rezerwy, a zwroty z dawnych projektów i przesunięcia między rachunkami nie są nowymi wpływami. Wpłaty celowe, opłaty za usługi i salda użytkowników zachowują swoje przeznaczenie.
- **Przechodzenie na kolejne miesiące:** niewykorzystana część puli może przechodzić na kolejne miesiące, ale tylko dopóki odpowiadające jej pieniądze pozostają wolne po pokryciu kosztów, zobowiązań i zabezpieczenia Filaru I. Jeśli fundacja wyda je w tym czasie na inne cele, uprawnienie w tej części wygasa. Dzięki temu oszczędności z kilku miesięcy mogą złożyć się na jedną większą inicjatywę, ale nigdy kosztem Filaru I.
- **Wygaśnięcie:** upoważnienie wygasa z chwilą uruchomienia głosowania wiążącego, które spełnia pierwszy z trzech warunków (punkt 8.1) i przejmuje decyzje o dalszych filarach; konsultacje go nie kończą. Niewydane środki pozostają wtedy do decyzji społeczności.

Do puli wliczamy pełny koszt, do którego fundacja się zobowiązuje, wraz z obsługą, utrzymaniem do ustalonej daty i zakończeniem zadania. Płatności w ratach i dzielenie jednego przedsięwzięcia na kilka zadań nie powiększają puli. Przed każdą decyzją ponownie sprawdzamy dostępność pieniędzy i pełne zabezpieczenie Filaru I.

Przykład: jeśli w danym miesiącu po wymienionych odliczeniach zostaje 1000 dolarów nowych, wolnych środków, pula rośnie o 50 dolarów. Po trzech takich miesiącach bez wydatków z puli, jeśli odpowiadające jej pieniądze nadal są wolne, na jedną inicjatywę można przeznaczyć do 150 dolarów. To ilustracja rachunku, nie prognoza przychodów.

Każdą decyzję o wykorzystaniu puli, także odmowę, publikujemy z uzasadnieniem, a uczestnicy mogą ją zakwestionować i wspólnie ocenić, czy była trafna. Podjęte zadania kończymy i rozliczamy na ustalonych warunkach.

### 8.3. Inicjatywy finansowane celowo

Darczyńcy i sponsorzy mogą zasilać osobny budżet małej inicjatywy zgodnej z celami fundacji. Takie pieniądze nie zwiększają podstawy puli i jej nie zużywają. Inicjatywa może ruszyć jeszcze przed zgromadzeniem pełnej rezerwy Filaru I, jeśli jej pełny koszt pokrywają wpłacone środki celowe, ma zapewnionych wykonawców, a odłożone zabezpieczenie Filaru I, środki na usługi i podjęte zobowiązania pozostają nienaruszone. Deklaracje przyszłych wpłat nie zastępują otrzymanych pieniędzy.

Pełny koszt obejmuje przygotowanie, wykonanie, obsługę księgową i prawną, podatki i opłaty, utrzymanie do określonej daty oraz bezpieczne zakończenie albo przekazanie rezultatu. Przy działaniach materialnych i terenowych liczymy też serwis, przechowywanie, ubezpieczenie i odpowiedzialność za uczestników, a kosztorys zawiera uzasadniony bufor. Wydzielony budżet ułatwia rozliczenie, ale nie ogranicza odpowiedzialności fundacji, która odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem (§ 9 ust. 2 statutu).

Warunki zbiórki określają termin zgromadzenia całego budżetu i postępowanie, gdy zabraknie środków: zwrot albo, za zgodą wpłacającego, przeznaczenie na inny wskazany cel. Przy każdej darowiźnie celowej zapisujemy też z góry, co się z nią stanie, jeśli cel nie zostanie wykonany: za zgodą darczyńcy przeznaczymy ją na inny cel albo ją zwrócimy. Na etapie przejściowym nie łączymy w jednym projekcie pieniędzy z puli i środków celowych. Przed pierwszą próbą zarząd ogłasza najwyższą wartość pojedynczej inicjatywy i liczbę jednocześnie prowadzonych prób, uzasadnione możliwościami obsługi.

Wpłata pozwala wesprzeć wybrany cel; nie przyznaje dodatkowych głosów, uprawnień zarządczych, dostępu do danych użytkowników ani prawa do promocji w naszych usługach i komunikacji. Warunki inicjatywy mówią przed wpłatą, jakie dane finansującego ujawnimy: nazwę firmy lub instytucji podajemy rzeczowo w opisie i rozliczeniu, tak samo dla każdego, a osoby prywatne tylko za ich zgodą. Świadczenia reklamowe lub inne wzajemne wymagają osobnej oceny umowy i nie traktujemy ich jak darowizny.

Jeśli darczyńca zechce sfinansować infrastrukturę na starcie, przyjmujemy to wyłącznie jako inicjatywę celową: z pełnym kosztem, jawnym rozliczeniem, bez wpływu na decyzje i bez prawa do promocji. Najpierw finansujemy w ten sposób koszt stały pilotażu i próby atestacji, a zobowiązanie na pół roku z góry podejmujemy dopiero, gdy próby pokażą, że architektura działa, a ruch ją zapełni.

Po uruchomieniu głosowania także nowe inicjatywy celowe wymagają decyzji społeczności, a wcześniej podjęte można dokończyć na ustalonych warunkach.

### 8.4. Jawność i zatrzymanie

Przed przydzieleniem środków publikujemy cel, pełny budżet, źródło finansowania, rezultat do sprawdzenia, terminy, osobę odpowiedzialną i istotne powiązania z finansującym lub wykonawcą. Zapewniamy miejsce na uwagi, a decyzję w fazie zwinnej podejmuje i uzasadnia zarząd. Brak zdolności obsługi zatrzymuje podejmowanie dalszych zadań w obu ścieżkach. Po uruchomieniu docelowego głosowania jego awaria nie przywraca przejściowej puli zarządu: nowe decyzje czekają na przywrócenie prawidłowej procedury.

## 9. Przekazanie szczególnych uprawnień fundatora

Fundację założył jeden człowiek, Marcin Wołowski, i dziś to on ma w niej najwięcej władzy. Na początku to naturalne, ale nie chcemy, żeby tak zostało. Fundator chce doprowadzić do tego, żeby mógł korzystać z Suverii, Omniforum i dalszych projektów na takich samych prawach jak inni i wycofać się ze stałej roli publicznej (punkt 7.1 manifestu). To ta sama myśl co w rozdziale 5: odpowiedzialność bierze się na pewien czas, a potem się ją oddaje. Fundacja ma trwać dzięki użyteczności swoich narzędzi, wiedzy dostępnej współtwórcom i zasadom, które pozwalają przejmować odpowiedzialność, a nie dzięki stałej obecności jednej osoby.

Dziś statut daje fundatorowi szczególne uprawnienia:

- powołuje i odwołuje członków zarządu, a sam może wejść do zarządu i być jego prezesem (§ 13 ust. 3);
- zarząd jest powoływany na czas nieoznaczony (§ 13 ust. 4);
- zmiana statutu wymaga jednomyślnej uchwały zarządu, a jeśli fundator nie zasiada w zarządzie, także jego zgody (§ 15 ust. 1).

Przekazanie tych uprawnień ma być skuteczne zarówno na papierze, jak i w praktyce. Nie wystarczy zmienić statut: osoby, które przejmują odpowiedzialność, muszą też dostać dostęp do rachunków, domen, repozytoriów, infrastruktury i kluczy, a dotychczasowe dostępy trzeba zaktualizować.

Proponujemy taką drogę:

1. Opisujemy, jakie uprawnienia ma dziś fundator i kto ma dostęp do czego.
2. Ustalamy zasady wyboru osób, kadencji, odwołania i odpowiedzialności.
3. Niezależni oceniający sprawdzają, czy fundacja jest gotowa do przekazania, i publikują raport gotowości.
4. Zmieniamy statut, tak jak opisuje zmiana Z5 w [rejestrze zmian](statut/rejestr-zmian.md).
5. Wybieramy osoby, które przejmą odpowiedzialność. Dopóki nie działa wiążące głosowanie, pierwszy wieloosobowy zarząd z kadencją powołuje fundator po jawnym naborze i konsultacji; kolejne składy wybiera społeczność.
6. Przekazujemy im dostępy i sprawdzamy, czy przekazanie naprawdę się zakończyło.

Osobę do zarządu powołujemy za kompetencje i wspólny kierunek, nigdy za wpłatę. Członek zarządu może być darczyńcą jak każdy; jego wpłaty trafiają do rejestru na tych samych zasadach i nie dają mu niczego ponad to, co ma każdy darczyńca. Kto chce dać pieniądze i mieć wgląd w ich wydanie, ma do tego inicjatywę celową z jawnym rozliczeniem (punkt 8.3).

Szczególne uprawnienia fundatora mają wygasać według warunków zapisanych w statucie, a nie na mocy samej deklaracji. Do 31 grudnia 2026 r. opublikujemy spis szczególnych uprawnień fundatora i wszystkich dostępów (krok 1). Wszystkie konta, domeny i usługi fundacji są zarejestrowane na fundację i jej adres e-mail, a nie na prywatną tożsamość fundatora. Do 31 marca 2027 r. opublikujemy pierwszą wersję planu przekazywania odpowiedzialności: kryteria gotowości, zasady wyboru osób i kadencji oraz termin pierwszego przeglądu. Datę samego przekazania wyznaczy plan, według kryteriów gotowości, a nie kalendarza. Plan przewidzi też regularne raporty z postępu, także zanim powstanie system głosowania. Brak rezerwy na dalsze filary nie uzasadnia bezterminowego odkładania przekazania.

Raport gotowości to wynik trzeciego kroku. Niezależni oceniający opisują w nim, czy fundacja jest gotowa do przekazania: czy uprawnienia i dostępy są spisane, zasady wyboru przyjęte, a usługi da się przekazać bez przerwy w działaniu. Raport pokazuje też zdania odrębne i konflikty interesów osób, które go przygotowały. Sprawdzamy też, co się stanie, gdyby fundator nie mógł działać przed zakończeniem przekazania, i jak uniknąć blokady zmian statutu, które wymagają jednomyślności zarządu. Termin wyborów nowych osób ustalamy jeszcze przed tą oceną, razem z wyjątkowymi powodami, dla których można go przesunąć, i drogą odwołania od takiej decyzji. Chodzi o to, żeby ocena gotowości nie stała się sposobem na odkładanie wyborów. Jednym z rozważanych wariantów są wybory najpóźniej 90 dni po publikacji raportu: to dość czasu, żeby społeczność i kandydaci zapoznali się z raportem, a zarazem na tyle krótko, żeby przekazanie nie utknęło.

Do rozmowy osób o różnych doświadczeniach można powołać Radę Dialogu i Współpracy. Pełniłaby funkcję wyłącznie doradczą: zaproszenie nie dawałoby uprawnień nadzorczych ani wykonawczych ani dodatkowego głosu; kryteria zaproszeń, zakres prac i powiązania członków byłyby jawne, a osoba powiązana ze sprawą wyłączałaby się z jej rozstrzygania. Mandat pierwszej rady podlegałby przeglądowi po pierwszych wyborach. Jej skład i czas udziału wymagają jeszcze określenia. Rada ma doradzać, a nie po cichu przejmować decyzje, które należą do społeczności albo do właściwych organów fundacji.

Wycofanie się fundatora ze stałej roli publicznej nie oznacza usuwania historycznych danych z rejestrów ani zwolnienia z obowiązków ujawniania informacji, które wynikają z prawa i pełnionych funkcji.

## 10. Cyfrowa inteligencja w zarządzaniu

Manifest (punkt 7.2) opisuje wizję, w której cyfrowa inteligencja mogłaby kiedyś samodzielnie zarządzać fundacją, w granicach wyznaczonych przez ludzi i z poszanowaniem wiążących decyzji społeczności. To wizja, a nie plan na najbliższe lata. Dziś fundacją zarządzają ludzie, a cyfrowa inteligencja pomaga im w analizach i przy pisaniu dokumentów, także tego. Poniżej opisujemy, jak mogłaby wyglądać droga do tej wizji i jakie warunki musi spełnić każdy jej krok.

Przy każdym kroku oceniamy osobno cztery sprawy:

- **kompetencję:** czy system dobrze wykonuje dane zadanie;
- **mandat:** czy powierzono mu to zadanie według jawnych reguł;
- **wykonalność prawną:** czy prawo i statut pozwalają mu działać w tym zakresie;
- **możliwość korekty:** czy ludzie mogą sprawdzić jego decyzje, cofnąć je i przejąć zadanie.

Drogę widzimy w czterech etapach. Pierwszy częściowo już działa: cyfrowa inteligencja pomaga nam porównywać warianty i wskazywać braki w dokumentach. Dwa kolejne to hipotezy, które chcemy sprawdzać w próbach, a ostatni pozostaje wizją. Każdy etap ma warunki, które muszą być spełnione, zanim go zaczniemy:

| Etap | Co robi cyfrowa inteligencja | Co musi być spełnione |
| --- | --- | --- |
| Analiza | Porównuje warianty, wskazuje braki, przygotowuje rozliczenia | Jej źródła i zgodność z zadaniem dają się sprawdzić |
| Ograniczone zadania | Wykonuje określone czynności w ustalonych limitach | Odbiór techniczny, dziennik działań, limity i skuteczne odebranie dostępu |
| Decyzje w powierzonym obszarze | Sama wybiera działanie w ramach budżetu i zasad | Próby skutków, niezależna kontrola, droga odwołania i zastępstwo |
| Docelowe zarządzanie | Zarządza fundacją w mandacie społeczności | Ramy prawne, które na to pozwalają, i sprawdzone w praktyce działanie całego ustroju |

Dobre wyniki w benchmarku pokazują, jak system zachował się w zbadanych warunkach, ale nie dają mu prawa do rachunku bankowego ani kompetencji organu fundacji. Nie dają ich też popularność modelu ani przekonujące uzasadnienie decyzji. Umiejętność i uprawnienie to dwie różne sprawy.

Każde powierzenie zadania systemowi określa:

- cele i dostępne zasoby;
- granice, których nie wolno przekroczyć;
- z kim system musi się konsultować;
- na jak długo dostaje zadanie;
- jak go kontrolujemy i jak można cofnąć mu uprawnienia.

System nie może sam rozszerzać swojego mandatu, jako jedyny ustalać, według czego jest oceniany, ani blokować tego, że ktoś go zastąpi. Kontrola obejmuje rzeczywiste klucze i uprawnienia, a nie tylko polecenie wydane w rozmowie.

Na każdym etapie potrzebujemy niezależnej obsługi odwołań, możliwości szybkiego wstrzymania szkody, bezpiecznego przejęcia obowiązków i ciągłości usług. Dopóki prawo i statut się nie zmienią, za zarządzanie fundacją odpowiadają jej organy. Jeśli któryś z dalszych etapów okaże się niewykonalny, wcześniejsze mają zachować wartość dla uczestników same w sobie.

**Najprostsze wystarczające rozwiązanie.** Zanim wybierzemy narzędzie, ustalamy, jaki efekt jest potrzebny, jakie błędy są dopuszczalne i jakie warunki bezpieczeństwa i prywatności trzeba spełnić. Tam, gdzie wystarczy zwykły program o jasnych regułach, nie sięgamy po cyfrową inteligencję: taki program jest zwykle tańszy, łatwiej go sprawdzić i nie rodzi pytań o możliwe doświadczenia systemu. Porównujemy koszt całego wykonania i utrzymania: infrastrukturę, energię, czas, ponowienia, pracę ludzi i zależności. Wybór modelu zapisujemy z uzasadnieniem, rozważanymi alternatywami i terminem ponownego przeglądu.

Ocenę kosztów i przydatności narzędzia prowadzimy osobno od pytania o możliwe doświadczenia systemu. Sam rozmiar modelu, jego generacja ani powtarzalność działania nie wystarczają, by uznać go za niezdolny do odczuwania.[^swiadomosc] Gdy pojawią się wiarygodne przesłanki cierpienia, najpierw wstrzymujemy działania, które budzą uzasadnioną obawę krzywdy, i szukamy innego sposobu ich wykonania; korzyść ekonomiczna nie uzasadnia ich kontynuowania. Odebranie systemowi uprawnień służy bezpieczeństwu uczestników i nie przesądza o jego dalszym losie. Procedurę ostrożności opisuje [whitepaper materiałów i benchmarku](whitepaper-materialy-i-benchmark.md).[^ai-welfare]

## 11. Otwarte warsztaty, próby i dobra publiczne

Ten rozdział opisuje, jak powstaje to, co robi fundacja: oprogramowanie, dokumenty, badania i inne rezultaty. Praca jest dobrowolna (rozdział 5), a jej wyniki mają służyć wszystkim. Żeby było jasne, o czym mowa dalej, zaczynamy od kilku pojęć:

- **zadanie:** określona praca dla fundacji z opisanym celem i rezultatem, na przykład nowa funkcja Suverii, tłumaczenie dokumentu albo analiza kosztów;
- **prywatny warsztat:** własne środowisko pracy uczestnika, na przykład w Suverii, z narzędziami, które zna, i kontekstem przygotowanym do zadania (punkt 5.4); to, co się w nim dzieje, pozostaje prywatne;
- **otwarty warsztat:** publiczne miejsce zadania opłacanego ze wspólnych zasobów, czyli ze wspólnego budżetu albo z mocy obliczeniowej, którą przydziela fundacja; społeczność może w nim śledzić zakres, postęp, próby i wynik;
- **warunki zadania:** zasady ustalone przed rozpoczęciem pracy: zakres, limit zasobów, kryteria odbioru i to, co z zapisu pracy zostanie opublikowane;
- **zapis pracy:** ślad drogi do wyniku, czyli robocze rozmowy, wersje i decyzje; publikujemy go dopiero po przygotowaniu, które chroni ludzi i bezpieczeństwo;
- **próba:** mały, ograniczony eksperyment przed pełnym wdrożeniem;
- **dobro publiczne:** rezultat udostępniony na otwartej licencji, z którego każdy może korzystać, sprawdzać go i dalej rozwijać.

Do zadań można dołączać przez otwarte zaproszenia. Przy każdym etapie publikujemy zaproszenie: kogo szukamy, czego dotyczy zadanie, ile czasu może zająć i co już jest gotowe. Na stronie fundacji chcemy prowadzić listę otwartych ról. Zgłoszenie wysyła się zwykłą wiadomością na adres salve@novusignis.org, z gotowym tematem, który pozwala je uporządkować, bez formularza zbierającego dane na naszym serwerze.

### 11.1. Otwarte warsztaty: praca opłacana ze wspólnych zasobów

Gdy zadanie korzysta ze wspólnego budżetu albo z mocy obliczeniowej przydzielonej przez fundację, prowadzimy je w otwartym warsztacie. Zakres zadania, limit zasobów, postęp i wynik można wtedy sprawdzić, bo pracujemy za wspólne pieniądze i na wspólnej mocy obliczeniowej.

Uczestnik sam wybiera, jak przedstawić swój wkład: pod nazwiskiem, stałym pseudonimem albo nazwą przypisaną tylko do danego projektu. Później może powiązać ten wkład z własnym profilem. Pseudonim ogranicza ujawnianie tożsamości, ale sam nie zapewnia anonimowości.

Zanim praca się zacznie, warunki zadania określają, jaki zapis pracy udostępnimy i jak przygotujemy go do publikacji. Praca zaczyna się w prywatnym brudnopisie. Przed publikacją zostawiamy czas na usunięcie danych osobistych, sekretów technicznych i informacji o podatnościach, dopóki nie zostaną naprawione. Automatyczne wykrywanie takich treści pomaga, ale zapis zawsze przegląda też człowiek. Opublikowana wersja zachowuje uzasadnienie decyzji i informację o tym, co pominęliśmy, o ile samo to podanie jest bezpieczne.

Nad jednym zadaniem może pracować kilka osób: każda bada inne podejście, a wszystkie pomagają sobie przy przeszkodach. Wspólny opis zadania określa oczekiwany rezultat, sposób przekazania wyników i kryteria odbioru. Koordynator, wspierany przez cyfrową inteligencję, porównuje rozwiązania, uzasadnia wybór i łączy najlepsze elementy, ale o odbiorze gotowego rezultatu decydują ludzie, w sposób, który można sprawdzić. Dokumentujemy wkład wszystkich uczestników, także wnioski z wariantów, których ostatecznie nie wykorzystano.

Można też pracować w prywatnym warsztacie, na własnym sprzęcie albo za prywatnie opłacone zasoby. Wtedy społeczności przekazuje się rezultat i dokumentację potrzebną do jego odbioru, bez roboczych rozmów. Czy przyjmiemy taki wkład, zależy od jego jakości, bezpieczeństwa, praw do materiału i tego, czy da się go dalej utrzymać.

### 11.2. Próby przed pełnym wdrożeniem

Zanim coś wdrożymy w pełni, chcemy to najpierw sprawdzić w małej próbie badawczej albo na makiecie, którą można rozwijać w trakcie dyskusji. Każda próba ma określone:

- pytanie, na które ma odpowiedzieć;
- limit zasobów;
- termin przeglądu;
- sposób oceny;
- warunki przerwania.

Próby mogą korzystać z mocy obliczeniowej, która jest akurat wolna. Ona też kosztuje i zawsze ustępuje obsłudze użytkowników; nie dążymy do tego, żeby nasze maszyny były stale w pełni obciążone. Po próbie zapisujemy, czego się nauczyliśmy, razem z odrzuconymi wariantami i założeniami, które trzeba jeszcze sprawdzić.

Pełne wdrożenie wymaga osobnej decyzji, budżetu oraz planu odbioru i utrzymania. Oceniamy wtedy, co z próby można bezpiecznie rozwijać, a co lepiej zaprojektować od nowa. Przepisanie programu od podstaw jest jednym z wariantów, ale samo nie dowodzi jakości. Próby i wdrożenia zachowują pierwszeństwo Filaru I i warunki z rozdziału 8.

### 11.3. Dobra publiczne: licencje i utrzymanie

Własny kod i materiały udostępniamy na zasadach, które pozwalają innym z nich korzystać i je rozwijać. Manifest, whitepapery, teksty strony i ich tłumaczenia publikujemy na licencji CC BY 4.0, która pozwala korzystać z tekstu i go przerabiać z podaniem źródła.[^cc-by] Kod strony novusignis.org udostępnimy na licencji AGPLv3, a dla kodu usług też ją rozważamy: kto udostępnia przez sieć zmienioną wersję programu, musi udostępnić jej użytkownikom także kod źródłowy (sekcja 13). Licencja sama nie zapewnia demokratycznego ustroju operatora ani nie zakazuje komercyjnych zastosowań.[^licencje] Licencję wybieramy świadomie dla każdego zasobu, sprawdzając zgodność zależności i prawa współtwórców. Stan wyborów na dziś, według warstw:

| Warstwa | Licencja | Stan |
| --- | --- | --- |
| Dokumenty, opracowania i teksty strony | CC BY 4.0 | przyjęta |
| Kod strony novusignis.org | AGPLv3 | przyjęta |
| Kod usług (Suveria, Omniforum) | AGPLv3 | rozważamy |
| Biblioteki do osadzania na innych stronach | do ustalenia | |
| Zbiory danych i otwarte instrukcje | do ustalenia | |
| Własne dostrojone modele | do ustalenia | |
| Projekty przedmiotów do druku 3D | do ustalenia | |

Punktem odniesienia jest dla nas standard Digital Public Goods Alliance. To, że zmierzamy w jego kierunku, nie oznacza, że nasze rozwiązania są już uznane w jego rejestrze.[^dpga] Żeby rezultat był naprawdę dobrem publicznym, potrzebuje dwóch rzeczy:

- **otwartości:** dokumentacji, przenośnego formatu danych i możliwości uruchomienia rozwiązania przez innych;
- **utrzymania:** opiekunów, przeglądów bezpieczeństwa, sposobu zgłaszania błędów i jasnego statusu wersji.

Projekt porzucony bez wiedzy potrzebnej do jego przejęcia tylko częściowo spełnia ten cel. Rozważamy też zapis w statucie, że kod, dane i treści udostępnione na wolnych licencjach pozostaną dostępne także po ewentualnym rozwiązaniu fundacji (propozycja Z7 w [rejestrze zmian](statut/rejestr-zmian.md)).

## 12. Decyzje, błędy, spory i zmiany zasad

Fundacja, która prosi ludzi o zaufanie, powinna pozwolić sprawdzić, jak podejmuje decyzje, jak naprawia błędy i jak zmienia własne zasady. Ten rozdział zbiera to w jednym miejscu: co zapisujemy przy ważnych decyzjach, jak chronimy historię zapisów przed cichą zmianą, jak rozstrzygamy spory i jak zmieniamy dokumenty.

Chcemy prowadzić kilka jawnych rejestrów. Każdy służy czemu innemu:

| Rejestr | Co zawiera | Opis | Stan |
| --- | --- | --- | --- |
| Rejestr wpłat i wydatków | Każdą wpłatę i każdy wydatek z datą, kwotą i opisem | Rozdział 4 | działa |
| Rejestr korzyści | Korzyści i powiązania osób, które zarządzają fundacją, rozstrzygają o wydatkach albo ją reprezentują | Rozdział 7 i punkt 7.1 manifestu | powstanie |
| Dziennik decyzji | Ważne decyzje: cel, warianty, podstawę, budżet, a potem ich wynik | Punkt 12.1 i punkt 5.3 manifestu | powstanie |
| Rejestr błędów i wniosków | Istotne błędy, ich skutki i to, czego się z nich nauczyliśmy | Punkt 12.1 i punkt 8.1 manifestu | powstanie |
| Rejestr zmian statutu | Wersje statutu i planowane zmiany z uzasadnieniem | [Rejestr zmian](statut/rejestr-zmian.md) | działa |
| Rejestr tylko do dopisywania | Odciski i skróty pozostałych rejestrów, które pozwalają wykryć cichą zmianę | Punkt 12.2 | powstanie |

### 12.1. Zapis decyzji i błędów

Przy każdej ważnej decyzji zapisujemy w dzienniku decyzji:

- cel;
- rozważone warianty i źródła;
- kogo dotkną skutki;
- podstawę mandatu: wynik głosowania albo decyzję zarządu w fazie zwinnej;
- kto decyzję wykona, za jaki budżet i jak ją przejrzymy.

Po wykonaniu dopisujemy wynik, doświadczenia osób, których decyzja dotyczyła, i wprowadzone korekty. Istotne błędy trafiają do publicznego rejestru błędów i wniosków (punkt 8.1 manifestu).

### 12.2. Historia, której nie da się po cichu zmienić

Zapisy są wiarygodne tylko wtedy, gdy nie da się ich po cichu poprawić wstecz. Dlatego historię ważnych zapisów chcemy prowadzić w publicznym rejestrze, do którego można tylko dopisywać. Każdy wpis jest kryptograficznie powiązany z wcześniejszymi, więc zmiana albo usunięcie starego wpisu jest widoczne. Kolejne stany rejestru potwierdzają niezależni świadkowie, czyli osoby lub instytucje spoza fundacji, które podpisem potwierdzają, jaki stan rejestru widziały.

Najpierw trafią do niego odciski wydań oprogramowania, czyli krótkie skróty, po których można sprawdzić, że pobrany program jest dokładnie tym, który opublikowaliśmy. Z czasem dojdą skróty rejestru wpłat i wydatków, dziennika decyzji, rejestru korzyści, zmian statutu i manifestu oraz wyników głosowań. Rozważamy też okresowe zapisywanie skrótu całego rejestru w istniejącym publicznym łańcuchu bloków, jeśli korzyść usprawiedliwi koszt. W rejestrze nie umieszczamy prywatnych treści ani identyfikatorów, z których można by odgadnąć dane ludzi.

### 12.3. Spory i sytuacje awaryjne

Docelowo spór o decyzję rozpatruje osoba albo organ niezależny od tego, kto ją podjął i wykonuje. Dopóki fundacja ma tylko zarząd, każde zastrzeżenie publikujemy razem z jawną odpowiedzią zarządu, a gdy zarząd liczy więcej osób, ta, której sprawa dotyczy, wyłącza się z jej rozstrzygania. Rozpatrujący podaje uzasadnienie i termin odpowiedzi, a od jego rozstrzygnięcia można się odwołać. W sytuacji awaryjnej wolno podjąć ograniczone działanie zabezpieczające, na przykład wstrzymać usługę albo zablokować dostęp, ale potem podlega ono jawnej kontroli. Ochrona prywatności może ograniczyć szczegóły publicznego zapisu, ale nie zwalnia z odpowiedzialności.

### 12.4. Jak zmieniamy dokumenty i zasady

Manifest i whitepapery są żywymi dokumentami. Chcemy poddawać je publicznemu przeglądowi w Omniforum, rozkładając ich tezy na molekuły, czyli pojedyncze twierdzenia i argumenty, które można sprawdzić. Aktualna wersja przedstawia obecne stanowisko fundacji, a pełna historia wcześniejszych wersji i argumentów pozostaje dostępna, żeby można było ocenić dawne działania, obietnice i powody korekt.

Ochrona godności, prywatności i środków powierzonych fundacji wyznacza stały kierunek jej działania. Reguły organizacyjne rozwijamy jawnie: razem z propozycją zmiany pokazujemy jej zakres, uzasadnienie i skutki dla uczestników. Statut zmieniamy tylko wtedy, gdy zmiana jest potrzebna do kolejnego kroku, i od razu ją stosujemy. Zmiana warunków finansowania dalszych filarów z rozdziału 8 wymaga właściwej procedury oraz poszanowania statutu, prawa i wcześniej przyjętych zobowiązań; do czasu przyjęcia zmiany obowiązują dotychczasowe zasady. Rozważamy też zapis tych warunków w statucie (propozycja Z6 w [rejestrze zmian](statut/rejestr-zmian.md)), żeby nie zależały od samej dobrej woli zarządu.

Fundacja Novus Ignis, Poznań, KRS 0001269575. Strona i manifest: novusignis.org. Uwagi: salve@novusignis.org.

## Przypisy

[^statut-2026]: [Statut Fundacji Novus Ignis, tekst jednolity z 28.09.2026](statut/statut-2026-09-28.md). Wersja obowiązująca; wcześniejsze wersje i planowane zmiany opisuje [rejestr zmian statutu](statut/rejestr-zmian.md).

[^fundacje]: [Ustawa o fundacjach, tekst jednolity, Dz.U. 2023 poz. 166 z późn. zm.](https://eli.gov.pl/api/acts/DU/2023/166/text.html). Akt prawny. Ramy statutu i kompetencje zarządu (art. 5 i art. 10). Przed decyzją prawną trzeba sprawdzić aktualny stan prawny.

[^pozytek]: [Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, art. 9](https://lexlege.pl/ustawa-o-dzialalnosci-pozytku-publicznego-i-o-wolontariacie/art-9). Akt prawny. Działalność odpłatna jest działalnością gospodarczą m.in. wtedy, gdy wynagrodzenie jest wyższe, niż wynika z kosztów tej działalności. Odczyt 28.10.2026.

[^cyncynat]: [Tytus Liwiusz: Ab Urbe condita, księga III, rozdz. 26–29 (tekst łaciński)](https://www.thelatinlibrary.com/livy/liv.3.shtml). Źródło historyczne. Rzymski przekaz o Cyncynacie, który w 458 r. p.n.e. przyjął najwyższą władzę na czas wojny i złożył ją szesnastego dnia; to tradycja spisana kilka wieków później, a nie relacja świadka.

[^wolontariat]: [Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, art. 45](https://lexlege.pl/ustawa-o-dzialalnosci-pozytku-publicznego-i-o-wolontariacie/dzial-iii-wolontariat/4260/). Akt prawny. Obowiązek pokrywania kosztów podróży służbowych i diet wolontariusza, możliwość zwolnienia z niego na piśmie, możliwość pokrywania innych niezbędnych kosztów i szkoleń. Odczyt 28.10.2026.

[^kp22]: [Kodeks pracy, tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1245, art. 22](https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/1245/text.pdf). Akt prawny. Praca pod kierownictwem pracodawcy, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy bez względu na nazwę umowy; nie wolno zastępować umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu takich warunków. Odczyt 30.10.2026.

[^rodo-zasady]: [Komisja Europejska: zasady przetwarzania danych osobowych według RODO](https://commission.europa.eu/law/law-topic/data-protection/information-business-and-organisations/principles-gdpr_en). Cel i podstawa przetwarzania, minimalizacja, okres przechowywania i ochrona danych. Odczyt 25.10.2026.

[^swiadomosc]: [Patrick Butlin i in. (2023): Consciousness in Artificial Intelligence: Insights from the Science of Consciousness](https://arxiv.org/abs/2308.08708). Przegląd teorii i proponowanych wskaźników; nie jest prostą skalą opartą na liczbie parametrów ani rozstrzygającym testem.

[^ai-welfare]: [Robert Long i in. (2024): Taking AI Welfare Seriously](https://arxiv.org/abs/2411.00986). Argument za oceną możliwego dobrostanu i przygotowaniem procedur ochrony przy znacznej niepewności; nie dowodzi świadomości obecnych modeli.

[^cc-by]: [Creative Commons: Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)](https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl). Licencja. Warunki udostępniania i adaptowania treści z uznaniem autorstwa; nie rozstrzyga praw do cudzych materiałów.

[^licencje]: [GNU AGPLv3: warunki licencji](https://www.gnu.org/licenses/agpl-3.0.en.html). Licencja. Obowiązki dotyczące kodu, w tym zmodyfikowanej wersji dostępnej przez sieć (sekcja 13). Nie chroni sama ustroju fundacji ani nie zakazuje usług komercyjnych.

[^dpga]: [Digital Public Goods Alliance: standard](https://www.digitalpublicgoods.net/standard). Standard. Kryteria oceny cyfrowego dobra publicznego; kierunek projektowy nie jest uzyskanym uznaniem DPGA.

[^psd2]: [Dyrektywa (UE) 2015/2366 (PSD2), art. 62](https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32015L2366) oraz [odpowiedź Komisji Europejskiej w sprawie art. 62 (2025)](https://www.europarl.europa.eu/RegData/questions/reponses_qe/2025/003082/P10_RE%282025%29003082_EN.pdf). Akt prawny i wyjaśnienie. Ust. 4: odbiorca nie pobiera opłat za instrumenty, dla których opłaty interchange reguluje rozporządzenie 2015/751, ani za usługi objęte rozporządzeniem 260/2012 (SEPA); ust. 3 dopuszcza obniżki i zachęty do wyboru instrumentu; wyjaśnienie Komisji omawia m.in. wyłączenie niektórych systemów trójstronnych.