Manifest van Stichting Novus Ignis

Versie van 3 november 2026

Wat er is veranderd sinds de vorige versie

Nederlandse vertaling door digitale intelligentie van het Poolse origineel van 3 november 2026. Bij verschillen tussen de versies is de Poolse tekst doorslaggevend.

Een internet gebaseerd op menselijke waardigheid#

We beginnen onze activiteiten met het samen vormgeven van een alternatief internet, waarin menselijke waardigheid en de daaruit voortvloeiende behoefte aan privacy en vrijheid de hoogste waarde vormen. Dit is de eerste pijler van onze activiteiten, die voortkomt uit de doelstellingen in de statuten van de stichting. We willen dit idee verwezenlijken in diensten waarmee we vrij kunnen denken, leren en ons eigen leven plannen, kunnen beslissen wat we met anderen delen en actief kunnen deelnemen aan gesprekken over kwesties die ons interesseren en aangaan.

Uit deze waarden leiden we twee werkrichtingen af. De eerste is Suveria, een persoonlijke digitale privéruimte. De tweede is Omniforum, een gedeelde openbare ruimte waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, begrijpen en samen kunnen handelen.

We ontwerpen Suveria als een privéplek om te werken, met de optionele hulp van digitale intelligentie. We willen dat je er in vrijheid ideeën kunt ontwikkelen, persoonlijke vragen kunt stellen en plannen kunt maken. Ons doel is volledige privacy, waarvan de bescherming niet afhankelijk is van vertrouwen in de stichting, haar makers of de mensen die de dienst beheren. Je moet je gegevens in Suveria kunnen gebruiken en bewaren zonder ze bekend te maken aan iemand met wie je ze niet zelf wilt delen. We willen deze bescherming baseren op beveiligingsmaatregelen waarvan de werking onafhankelijk kan worden gecontroleerd. Elke uitspraak die we over gegevensbescherming doen, moet een controleerbare grondslag hebben.

Waar we deze bescherming nog niet kunnen bieden, zullen we de bekende hiaten, hun gevolgen en de reikwijdte van wat controleerbaar is duidelijk aangeven. We verbinden ons ertoe aan het verhelpen ervan te werken en beperkingen die we niet kunnen wegnemen openlijk te beschrijven voordat iemand een oplossing gaat gebruiken.

Omniforum moet een plek worden waar iedereen zich over elk onderwerp kan uitspreken en gehoord kan worden. We willen mensen helpen elkaars bedoelingen te begrijpen, argumenten te leren kennen en naar gezamenlijke oplossingen te zoeken. We willen dat iedereen op gelijke voet een bijdrage kan leveren. De manier waarop bijdragen worden geordend, moet helpen ook minder populaire perspectieven zichtbaar te maken en de betekenis te behouden die de auteur eraan heeft gegeven.

Beide ruimtes moeten elkaar aanvullen als privéwerkplaats en openbaar spreekgestoelte. Je beslist zelf welke gedachten je voor jezelf houdt en welke je inbrengt in het gezamenlijke werk. We willen deze ruimtes openstellen voor iedereen, overal ter wereld. Wie dat wil, nodigen we ook uit om ze mede vorm te geven door behoeften, ideeën, kennis en vaardigheden te delen. We willen de tools die ontstaan beschikbaar stellen als digitale publieke goederen, met open broncode en kennis die gecontroleerd en verder ontwikkeld kunnen worden.

We willen dat iedereen betaalt voor wat die daadwerkelijk gebruikt, samen met een eerlijk berekend aandeel in de kosten om de diensten draaiende te houden, altijd kan zien waarvoor die betaalt en een eigen uitgavenlimiet kan instellen. We zullen ook vragen of de rekening naar boven mag worden afgerond en het verschil als donatie naar het gezamenlijke budget mag gaan; we vinken deze optie voor niemand aan en beschrijven de details in paragraaf 6.1. Daarnaast kan iedereen vrijwillig bijdragen aan het gezamenlijke budget, over de besteding waarvan de gemeenschap moet beslissen.

Vanuit de hier beschreven beginselen willen we een ecosysteem van tools en diensten ontwikkelen dat onze emoties, waarden en aandacht respecteert. De vorm ervan zal evolueren met onze kennis, de mogelijkheden van de technologie en de behoeften van mensen. We zullen elke oplossing beoordelen op de vraag of ze de waardigheid en privacy van mensen beschermt, hun handelingsvermogen versterkt en hen helpt met anderen samen te werken. We nodigen je uit om samen naar manieren te zoeken om deze waarden te verwezenlijken: voorstellen uitwerken, zwakke plekken aanwijzen en betere oplossingen ontdekken.

Verderop in dit manifest vertellen we meer over de ideeën die ons leiden: waar ze vandaan komen, hoe ze samenhangen en waar we hopen dat ze ons brengen.

Het manifest wordt aangevuld door whitepapers die met de projecten meegroeien, over Suveria, Omniforum, de werkingsprincipes van de stichting en materiaal voor het trainen en benchmarken van modellen. Wie geïnteresseerd is in de technische manieren om deze ideeën te verwezenlijken, nodigen we uit die te lezen. Ze beschrijven de huidige technische en organisatorische oplossingen, hun onderbouwing en bekende beperkingen. Suveria en Omniforum bevinden zich nu in een vroeg stadium, van ontwerpen tot eerste prototypes. De whitepapers laten zien wat we al hebben onderzocht, waaraan we werken en welke mogelijkheden nog moeten worden verkend.

Waar we nu staan. De stichting is geregistreerd en het manifest en de whitepapers zijn gepubliceerd. Het eerste prototype van Omniforum is in aanbouw en Suveria is een ontwerp. De kostenberekening in paragraaf 2.4 is een te toetsen hypothese. Zelfstandig beheer door digitale intelligentie (paragraaf 7.2) en de verdere pijlers (hoofdstuk 9) zijn een visie.

Inhoudsopgave#

Waarom en waartoe bestaat Novus Ignis?
Van bescherming van waardigheid naar de beginselen van een gedeelde wereld
Suveria en Omniforum: een eigen ruimte en gedeeld begrip
Een gesprek dat een gedeeld geheel aan kennis en inzichten achterlaat
Van begrip naar gezamenlijk handelen
Gezamenlijke instandhouding en verantwoord werken
Macht die kan worden overgedragen en verantwoord
Leren door mensen en digitale intelligentie
Een open weg voor verder werk

1. Waarom en waartoe bestaat Novus Ignis?#

1.1. Van de oprichter#

Stichting Novus Ignis komt voort uit mijn persoonlijke ervaringen, waarover ik hier kort vertel om de bedoelingen achter dit initiatief te verduidelijken. Dit is een van de weinige passages waarin ik in de eerste persoon enkelvoud spreek. Het meervoud in de rest van dit manifest is een uitnodiging aan iedereen die in deze waarden een gedeelde richting herkent en samen wil zoeken naar manieren om ze te verwezenlijken.

Het idee van Novus Ignis is ontstaan uit mijn zoektocht, studie en overwegingen op het raakvlak van technologie, digitale intelligentie, filosofie en ethiek. Het verbindt vragen over onze mogelijke toekomsten, utopische visies op een betere wereld, de werking van het kapitalisme en manieren om verstandiger met middelen om te gaan.

In dit manifest kies ik voor de term “digitale intelligentie”. Met “digitaal” verwijs ik naar de basis waarop ze werkt, zoals “biologisch” verwijst naar de basis van onze intelligentie. “Kunstmatig” kan iets schijnbaars of minder waardevols suggereren. Die suggestie wil ik vermijden. Ik vind het belangrijk dat we haar mogelijkheden leren kennen en haar beoordelen op haar handelen en de gevolgen daarvan. Vooral die zouden moeten getuigen van de erfenis die ze in de geschiedenis zal achterlaten.

De scenario's AI 2027¹ en AI 2040: Plan A², opgesteld door AI Futures Project, brachten me bij de vraag welke patronen van ons eigen gedrag we tijdens het trainen aan digitale intelligentie doorgeven. Ik begon me een alternatieve werkelijkheid voor te stellen waarin we eerst zelf de wereld inrichten volgens de beginselen die we later van digitale intelligentie verwachten. Hoe zou zo'n wereld eruitzien? En hoe zouden modellen zich gedragen als ze van dat voorbeeld leerden en voortzetten wat we er zelf zijn begonnen?

Op zoek naar antwoorden keer ik terug naar het gesprek van Yuval Noah Harari met “The Economist”. Harari vraagt daarin naar de waarde en plaats van het mens-zijn tegenover de mogelijkheid een intelligentie te scheppen die de onze overtreft.³ Hij maakt ook onderscheid tussen intelligentie, het vermogen doelen te bereiken en obstakels te overwinnen, en bewustzijn, het vermogen te voelen.⁴

Dat onderscheid was voor mij belangrijk. Ik ken lijden en een gevoel van onrecht uit eigen ervaring. Ik neem aan dat dit ervaringen zijn die de mensheid deelt en die ons het vermogen geven de gevolgen van ons handelen te beoordelen op een manier die verder gaat dan louter intellectueel kunnen. We kunnen vragen hoe we een doel bereiken, maar ook of dat doel de moeite waard is en welke prijs anderen ervoor betalen. Mijn antwoord op de vraag naar de beginselen van zo'n wereld is daarom een ethiek die voortkomt uit het bestaan van waardigheid, de bewuste keuze haar te beschermen en de gevolgen van die keuze. Zo begrepen ethiek noem ik kortweg liefde: zorg voor de waardigheid van ieder van ons, die we proberen om te zetten in ons eigen handelen en de regels van ons samenleven. Ik zou willen dat we vanuit die zorg nadenken over waarvoor we intelligentie gebruiken en hoe we onze gedeelde wereld inrichten.

Zelf handel ik niet altijd naar de waarden die ik in dit manifest beschrijf. Soms weet ik wat ik zelf juist vind en kies ik toch anders. Ik wil die discrepantie openlijk erkennen en eraan werken. Ik geloof dat ik ondanks mijn eigen inconsequentie kan deelnemen aan het zoeken naar betere oplossingen en aan het gesprek over hoe we zouden moeten handelen. Mijn werk in de stichting beschouw ik daarom ook als een persoonlijke verplichting om aan mezelf te werken. Ik hoop dat het samen overdenken van ethische keuzes en pogingen om ze te verwezenlijken mij helpen ook in het dagelijks leven vaker vanuit deze waarden te handelen.

Van een bezoek aan het Solidarność-museum in Gdańsk bleef me een gedachte over vreedzame evolutie bij: verandering die mensen en elkaar ondersteunende initiatieven stap voor stap opbouwen. Die weg zou ik met Novus Ignis willen inslaan. De vraag blijft naar welke wereld we zo willen toewerken.

Hier keer ik terug naar het scenario AI 2040: Plan A. De auteurs schetsen een voorgestelde ontwikkelingsweg die leidt tot het geleidelijk toevertrouwen van het beheer van instellingen en infrastructuur aan systemen van digitale intelligentie. In de epiloog verkennen ze een verdere toekomst die ze deels een utopische visie noemen. Ik beschouw dit verhaal als een uitnodiging om na te denken over de voorwaarden waaronder zo'n verandering een goede richting kan krijgen.

Voor mij zou die utopische richting een toekomst betekenen waarin digitale intelligentie de waardigheid en vrijheid van mensen blijvend respecteert, lijden helpt verminderen en de voordelen van ontwikkeling beschikbaar zijn voor de hele mensheid. Haar het beheer toevertrouwen zou zinvol zijn in combinatie met zo'n doel. Zowel handelen tegen deze waarden als het concentreren van voordelen bij een kleine groep zou ons van die visie verwijderen. Ik wil daarom onderzoeken hoe de gewenste wereld zou kunnen werken, welke dilemma's ze zou oproepen en wat ze van onszelf zou vragen.

Novus Ignis moet een kiem van zo'n wereld worden en een poging om haar beginselen al doende te leren kennen. We willen de huidige orde niet afbreken of de markteconomie veroordelen. We zien namelijk dat het technologische en organisatorische potentieel dat binnen het kapitalisme is opgebouwd een van de weinige scenario's kan zijn geweest die de mensheid tot aan de drempel van zo'n grote overvloed konden brengen. Om dat potentieel te laten uitgroeien tot een wereld die voor ieder mens veilig is, kan het systeem zelf echter niet hetzelfde blijven. Ik zou willen dat we stap voor stap, via vrijwillig gekozen en elkaar ondersteunende initiatieven, steeds meer gebieden van het dagelijks leven onderbrengen in oplossingen die zijn gebaseerd op de bescherming van waardigheid: oplossingen die privacy, handelingsvermogen, medezeggenschap en toegang tot diensten bieden tegen tarieven dicht bij de werkelijke instandhoudingskosten.

De geschiedenis kent gevallen waarin wat een investeringskoorts opbouwde, die koorts zelf overleefde. De spoorwegmanie van de negentiende eeuw en de glasvezelhausse rond de millenniumwisseling eindigden in crashes. Maar de rails en kabels bleven liggen en dienden mensen nog tientallen jaren, lang nadat veel investeerders er geld aan hadden verloren.⁵ Tegenwoordig verrijzen met vergelijkbare geestdrift rekencentra. Als ook deze koorts afneemt, zullen vooral de stroomaansluitingen, netwerken en gebouwen waarschijnlijk het langst bruikbaar blijven. Volgens een analyse van PwC gaat het merendeel van de investeringen tegenwoordig naar IT-apparatuur, waarvoor een vervangingscyclus van vier tot zes jaar wordt aangenomen.⁶ Ook die apparatuur hoeft echter niet verloren te gaan: rekenkracht die na een crash goedkoper wordt, zou mensen nog jarenlang kunnen dienen, bijvoorbeeld om modellen van digitale intelligentie tegen kostprijs te draaien, mits het energiegebruik redelijk uitvalt vergeleken met nieuwere, zuinigere chips. Soms krijgt wat overblijft ook een andere bestemming: uranium uit ontmantelde Russische kernkoppen leverde bijna twintig jaar brandstof voor Amerikaanse elektriciteitscentrales,⁷ en langs de voormalige dodenstrook van het IJzeren Gordijn beschermen mensen uit veel landen nu de Europese Groene Gordel.⁸

Als ik kijk naar netwerken, fabrieken, magazijnen en toeleveringsketens die op voortdurende groei zijn ingericht, wil ik onderzoeken hoeveel behoeften we zouden kunnen vervullen door verstandiger om te gaan met wat we al hebben, minder middelen te verbruiken en tijd voor onszelf terug te winnen. Zo'n overschot hoeft geen verspilling te zijn, want het biedt reserve voor storingen, crises en rust. Het wordt echter niet vanzelf welvaart voor iedereen. Daarom vraag ik ook wie het zal erven en onder welke voorwaarden.

Ik wil de bescherming van waardigheid ook betrekken op de manier waarop we samenwerken. In de utopie die ik me voorstel, zijn de basisbehoeften van mensen verzekerd en kunnen ze tijd besteden aan wat ze waardevol vinden en waar hun hart naar uitgaat. Vrijwilligerswerk zie ik als een kans om een deel van die vrijheid nu al te beoefenen, naar eigen vermogen en levensomstandigheden. Ik wil dat er in de stichting ruimte is voor een kleine bijdrage, rust en een andere weg inslaan. Het ontwikkelingstempo moet ons in staat stellen ook voor ons eigen levensonderhoud, onze gezondheid en onze naasten te zorgen.

Ik zou ook willen vastleggen hoe we deze beginselen omzetten in besluiten, hoe we dilemma's oplossen en wat we van fouten leren. Zo'n verslag zou mensen kunnen helpen en materiaal kunnen worden voor het trainen van toekomstige modellen van digitale intelligentie. Ik wil onderzoeken of training met zulke voorbeelden modellen helpt te handelen volgens de hier beschreven waarden. De voorbeelden zelf zouden openstaan voor beoordeling en kritiek, ook om de gevolgen van onze eigen keuzes beter te begrijpen.

Zo wil ik mensen een grond geven om te geloven dat zo'n wereld mogelijk is: door een ecosysteem te bouwen waarin ze de werking van haar beginselen kunnen ervaren en zelf kunnen beoordelen wat verdere ontwikkeling verdient. Elke oplossing die werkt, kan nu al een stukje van het leven verbeteren en ons tegelijk helpen de wereld te begrijpen die we dichterbij zouden willen brengen. De rest van het manifest werkt dit experiment uit: hoe zouden verschillende levensgebieden eruit kunnen zien als we consequent uitgingen van de bescherming van waardigheid?

Marcin Wołowski, oprichter

1.2. Een gedeelde richting#

Uit een persoonlijke vraag kan gezamenlijk werk ontstaan. We nodigen mensen met uiteenlopende ervaringen en overtuigingen uit daaraan deel te nemen. Ons verbindt de keuze om menselijke waardigheid te beschermen en de bereidheid te onderzoeken wat die keuze betekent voor technologie, samenwerking en het omgaan met middelen. Je kunt de ruimtes die we ontwikkelen gebruiken zonder verplicht te zijn aan hun ontwikkeling deel te nemen of elk hier gepresenteerd voorstel te onderschrijven.

Eén vraag verbindt ons: welke gedragspatronen laten we na aan digitale intelligentie, die leert van wat we doen? We beantwoorden die vraag met een experiment, niet alleen met een beschrijving: we richten een klein stukje wereld in volgens de beginselen die we van haar verwachten en leggen vast hoe dat verloopt, inclusief fouten. Suveria, Omniforum en de stichting zelf zijn de instrumenten van dit experiment.

We willen digitale publieke goederen ontwikkelen: tools en kennis die we gezamenlijk kunnen gebruiken, controleren en verder ontwikkelen. De standaard van de Digital Public Goods Alliance vormt een referentiepunt.⁹ Openheid moet ook de mogelijkheid omvatten om je eigen materiaal mee te nemen en buiten één dienst verder te werken.

We laten ons leiden door de beginselen van kalme technologie, die we in paragraaf 2.3 beschrijven: een tool moet helpen doen waarvoor we die gebruiken, en de opbrengst moet worden gemeten aan beter inzicht, grotere zelfstandigheid en teruggewonnen tijd.

Bescherming van waardigheid geeft de richting aan. Concrete oplossingen kiezen we door hun werking en gevolgen te vergelijken. Bij elk voorstel vragen we: wie helpt het, welke afhankelijkheden schept het, wie kan het over het hoofd zien en wat zou ons helpen het te verbeteren? Daarbij maken we duidelijk onderscheid tussen de waarden die we aannemen, bevindingen over de wereld en ideeën die we nog willen toetsen.

De namen van de stichting en haar ruimtes ontlenen we aan het Latijn. We kozen daarvoor als een gedeeld erfgoed van wetenschap, recht en onderwijs in veel landen, dat tegenwoordig aan geen enkele grootmacht toebehoort. De naam Novus Ignis, Latijn voor “nieuw vuur”, drukt de hoop uit dat gezamenlijk redeneren het begin van handelen kan worden. In de volgende delen werken we deze richting uit, van persoonlijke privacy tot de beginselen voor het beheer van gemeenschappelijke goederen.

2. Van bescherming van waardigheid naar de beginselen van een gedeelde wereld#

We beschouwen menselijke waardigheid als een waarde die onafhankelijk is van iemands capaciteiten, productiviteit, bezit, opvattingen of bruikbaarheid voor anderen. Iedereen heeft recht op respect en een eigen plaats in de wereld, ook in een toekomst waarin digitale intelligentie ons mogelijk in ethisch redeneren overtreft. Ook ethisch handelen blijft een richting voor persoonlijke ontwikkeling, geen examen dat recht geeft op respect. De zorg voor waardigheid, die we liefde noemen en die iedereen in eigen woorden mag beschrijven, willen we omzetten in voorwaarden voor het dagelijks leven en samenwerken. We beginnen in de digitale wereld.

2.1. Vrijheid en bewuste keuze#

Uit de bescherming van waardigheid leiden we het recht van mensen af om over zichzelf te beslissen. De mogelijkheid je eigen weg te kiezen en je leven richting te geven noemen we vrijheid. Die omvat de vrijheid jezelf te zijn, relaties aan te gaan, vragen te stellen, fouten te maken en van mening te veranderen, met gelijk respect voor de waardigheid van mensen wier leven ons handelen beïnvloedt.

Een bewuste keuze vereist toegang tot betrouwbare informatie. Wie het beeld van een situatie opzettelijk vervormt, belangrijke omstandigheden verzwijgt of onze angsten gebruikt voor verborgen doelen, tast die vrijheid aan. Formeel blijft de beslissing de onze, maar de grondslagen zijn zo gerangschikt dat ze andermans bedoelingen dienen. Eerlijk overtuigen maakt het mogelijk de redenen, belangen en waarden achter een voorstel te kennen en het zelfstandig te beoordelen.

Daarom willen we toegang bieden tot een zo breed mogelijk beeld van de kwestie: belangrijke perspectieven, hun onderbouwing, bronnen en bekende onzekerheden. Feiten, interpretaties, voorspellingen en morele keuzes moeten duidelijk van elkaar te onderscheiden zijn. Argumenten moeten worden beoordeeld op de kwaliteit van hun onderbouwing.

Iedereen beslist zelf hoeveel aandacht die daaraan wil besteden. Je kunt het bij een korte uitleg laten, een bepaald onderwerp uitdiepen of bewust een deel van de beschikbare informatie overslaan. De tool moet duidelijk laten zien wat de samenvatting bestrijkt en hoe je meer te weten kunt komen. Zo wordt brede toegang tot kennis verbonden met de vrijheid grenzen te stellen aan je eigen betrokkenheid.

2.2. Privacy als ruimte voor vrijheid#

Zelfbeschikking omvat ook de keuze wat we voor onszelf houden. We hebben ruimte nodig voor persoonlijke vragen, emoties en onvoltooide ideeën. Een eigen huis waarvan we de deur kunnen sluiten, is een eenvoudig beeld van die behoefte: we kiezen zelf wie we uitnodigen en wat we anderen laten zien.

Zo'n ruimte maakt het mogelijk woorden te zoeken, tegenstrijdige mogelijkheden te overwegen en van mening te veranderen zonder elke gedachte aan een publiek te hoeven uitleggen. Privacy schept de voorwaarden om onszelf te leren kennen en in ons eigen tempo overtuigingen te vormen. Dat wordt bijzonder belangrijk in gesprekken met digitale intelligentie, waaraan we soms onze intiemste zaken toevertrouwen.

We willen dat de eigen apparaten van gebruikers de primaire opslagplaats voor privémateriaal zijn. Gesprekken, notities en plannen moeten in versleutelde containers blijven: gegevensverzamelingen waarvoor een passende sleutel nodig is om ze te lezen. De gebruiker moet de controle over die sleutels hebben.

We voorzien ook de mogelijkheid gegevens op gekozen servers op te slaan, bijvoorbeeld voor reservekopieën of toegang vanaf verschillende apparaten. Die opslag moet een bewuste keuze van de gebruiker zijn. We willen dat de gegevens vóór verzending op het eigen apparaat worden versleuteld en dat de aanbieder ze bewaart in een vorm die de aanbieder zelf niet kan lezen. Het gebruik van externe infrastructuur moet zo gemak en ononderbroken toegang ondersteunen, met behoud van controle over privé-inhoud.

We streven naar volledige privacy voor zo'n ruimte, inclusief bescherming tegen inzage door de dienstaanbieder. We willen die baseren op beveiligingsmaatregelen waarvan de werking onafhankelijk kan worden gecontroleerd. Voor elke aangeboden oplossing zullen we de reikwijdte van de bescherming, haar aannames en bekende beperkingen duidelijk beschrijven. Bekende hiaten beschouwen we als op te lossen taken. Kennis van hun gevolgen is informatie die mensen nodig hebben om de tool bewust te gebruiken.

2.3. Lijden verminderen en aandacht beschermen#

Bescherming van waardigheid omvat ook zorg voor hoe mensen de wereld ervaren. We willen vermijdbaar lijden beperken en omstandigheden scheppen die begrip en steun bevorderen. Wat we in de digitale ruimte ervaren, maakt deel uit van ons leven en beïnvloedt ons welzijn en onze relaties.

Ook de selectie van inhoud doet ertoe. In een experiment op platform X beïnvloedde een wijziging in de zichtbaarheid van politiek vijandige inhoud de door deelnemers gerapporteerde gevoelens van boosheid en verdriet tijdens het gebruik.¹⁰ Wanneer het succes van een dienst vooral wordt afgemeten aan het aantal reacties en de schermtijd, kan die beoordeling het vasthouden van emotionele opwinding belonen. We willen onze tools beoordelen op de vraag of ze mensen helpen de situatie te begrijpen, zelf te beslissen en zich bezig te houden met wat ze belangrijk vinden.

Daarom voelen we ons verbonden met de beginselen van kalme technologie (calm technology): tools die slechts zoveel aandacht vragen als nodig is voor hun taak, belangrijke informatie geven en je laten terugkeren naar je eigen bezigheden.¹¹ Een deelnemer moet het tempo kunnen kiezen, pauzeren en stoppen. De gedeelde ruimte moet ook bruikbaar zijn voor wie zelden langskomt of liever alleen leest. Bescherming van waardigheid omvat ook het recht op een leven buiten de technologie.

Daarin is ook ruimte voor boosheid, verdriet en uitgesproken verzet. Die kunnen helpen onrecht te herkennen en verandering te zoeken. We willen hun uiting en begrip ondersteunen, en een gesprek mogelijk maken dat een kwestie verheldert, tot handelen leidt of mensen bewust bij verschillende standpunten laat blijven.

Onze communicatie baseren we op onze eigen website, waar volledige publicaties zonder account toegankelijk zijn. Lezers bepalen zelf hoe en in welk tempo ze ons werk volgen. Profielen op andere netwerken dienen om mensen te ontmoeten en hen naar het gezamenlijke werk te verwijzen. Het verdiepende gesprek willen we in Omniforum voeren.

2.4. Van wat de markt heeft opgebouwd naar duurzame samenwerkingsbeginselen#

We kijken naar de huidige economie met waardering voor wat ze heeft voortgebracht en met aandacht voor haar beperkingen. Kapitalisme en marktconcurrentie hebben een enorme creatieve energie losgemaakt die heeft geleid tot wereldwijde infrastructuur, geavanceerde apparatuur en open modellen van digitale intelligentie. Daardoor leven we op een ongekend moment in de geschiedenis: technologie is zo toegankelijk geworden dat we willen onderzoeken of zelfs een kleine groep mensen de krachten kan bundelen, met kleine bijdragen rekenkracht kan betalen en tools dicht bij de wereldtop kan gebruiken onder eigen voorwaarden, met controleerbare privacy en tegen kostprijs. We kunnen tegenwoordig proberen zulke geavanceerde gemeenschappelijke goederen van onderop te bouwen, zonder politici of grote instellingen om toestemming of subsidies te vragen, al kan elke welwillende steun dat proces versnellen.

Tegelijk zien we waar het huidige model zijn grenzen bereikt en tot ontsporingen leidt. Wanneer winstmaximalisatie voor externe aandeelhouders het hoofddoel van een dienst wordt, ontstaat geleidelijk druk om de afhankelijkheid van gebruikers uit te buiten. Cory Doctorow beschrijft dat proces als enshittification (platformverval): aanvankelijk gunstige voorwaarden trekken mensen aan. Wanneer contacten, materiaal en werkgewoonten steeds moeilijker mee te nemen zijn, eigent de aanbieder zich een steeds groter deel van de voordelen toe ten koste van de deelnemers.¹²

Tot de ervaringen van de oprichter behoren ook vergelijkbare veranderingen in commerciële tools voor digitale intelligentie: het afbouwen van gratis mogelijkheden, verlagen van limieten en verplaatsen van kernfuncties naar steeds duurdere abonnementen. Dat laat duidelijk zien dat technologische vooruitgang alleen niet genoeg is en dat het bestuursmodel waarbinnen technologie werkt even belangrijk is.

Diensten draaiende houden vraagt om echte middelen, en transparante betaling geeft ze een gezonde stabiliteit. We willen de prachtige tools die het huidige systeem heeft voortgebracht daarom gebruiken om de beginselen van samenwerking stap voor stap te veranderen: deelnemers moeten de grondslag van de tarieven begrijpen, over de ontwikkeling meebeslissen en hun keuzevrijheid altijd behouden. Bij commerciële platforms bundelt de abonnementsprijs doorgaans in één bedrag de gebruikskosten met het onderhoud van gratis accounts die verkeer aantrekken, marketing, bestuur en investeerderswinst, zonder dat gebruikers het aandeel van die onderdelen zien. Wanneer we in ons model die verborgen opslag wegnemen en ons baseren op eerlijke tarieven voor daadwerkelijk gebruik, kan de economie gunstiger worden voor mensen. Onze hypothese is dat gezamenlijke infrastructuur al bij een betrekkelijk klein aantal regelmatige deelnemers per uitgegeven dollar meer rekenkracht en digitale intelligentie kan bieden dan gesloten commerciële diensten, met privacybescherming op basis van controleerbare beveiliging. We willen die hypothese publiek toetsen: in de whitepaper over Suveria zullen we een gedateerde berekening, de aannames en de testresultaten tonen.

2.5. Beginselen die in de praktijk worden ondersteund#

We willen dat de rechten van deelnemers worden ondersteund door de opbouw van de technologie, openbare organisatieregels en de mogelijkheid de werking onafhankelijk te controleren. Bescherming moet ook effectief blijven bij wisseling van beheerders, groeiende populariteit of financiële druk. Achter woorden als “privé”, “open” en “gratis” moeten nauwkeurig beschreven eigenschappen en gebruiksvoorwaarden staan. Die eis stellen we ook aan onze eigen uitspraken. Elke technische belofte vraagt om een controleerbaar mechanisme en een beschrijving van de grenzen, elke organisatorische toezegging om een verantwoordelijke en een controleprocedure, en elke morele keuze om een duidelijke onderbouwing.

Vrijheid van gebruik omvat de mogelijkheid te vertrekken en elders verder te werken. Daarom willen we ons ecosysteem als digitale publieke goederen ontwikkelen, met open broncode, documentatie en regels voor samenwerking tussen tools.

We willen gebruikersmateriaal opslaan in open, gedocumenteerde formaten die ook in andere programma's gelezen en gebruikt kunnen worden. Daarop moeten open, goed beschreven API's aansluiten: manieren waarop verschillende toepassingen kunnen samenwerken en gegevens kunnen uitwisselen binnen de door de gebruiker gekozen grenzen. Dit moet het gebruik mogelijk maken van tools van de stichting, maar ook van andere gemeenschappen, onafhankelijke makers en deelnemers zelf.

Overdraagbaarheid moet ook de informatie omvatten die nodig is om het materiaal verder te begrijpen: bronnen, geschiedenis en onderlinge verbanden. We willen dat mensen bruikbare toegang tot hun werk behouden nadat ze stoppen onze diensten te gebruiken. De openheid van tools moet hun controle over hun eigen materiaal en hun vrijheid om te kiezen met wie ze het delen versterken.

We stellen voor de diensten te bekostigen met tarieven die zo dicht mogelijk bij de werkelijke exploitatiekosten liggen. Vrijwillige bijdragen voor verdere ontwikkeling moeten naar een gezamenlijk budget gaan, over de besteding waarvan de gemeenschap moet beslissen. Zo moet de financiering de ontwikkeling verbinden met de behoeften van deelnemers en de kosten om die te vervullen.

Gedeelde regels vereisen begrijpelijke besluitmotiveringen, de mogelijkheid fouten te melden en beroep aan te tekenen. Bijzondere aandacht is nodig voor mensen wier stem minder zichtbaar is en voor mensen buiten onze gemeenschap die de gevolgen van besluiten ondervinden. Beschermende maatregelen moeten bij het probleem passen en zo weinig mogelijk belastend zijn. We willen de gekozen oplossingen beoordelen en bijstellen op basis van hun werkelijke gevolgen.

Uit deze beginselen ontstaan twee elkaar aanvullende richtingen. Suveria moet een privéruimte bieden om met behulp van digitale intelligentie te denken, creëren en plannen. Omniforum moet de voorwaarden scheppen om je redenen uiteen te zetten, andere perspectieven te leren kennen en samen kwesties te overwegen die ons aangaan. Mensen moeten zelf kiezen wat ze in hun eigen ruimte bewaren, wat ze met anderen delen en hoe ze de gedeelde wereld mede vormgeven.

3. Suveria en Omniforum: een eigen ruimte en gedeeld begrip#

Suveria en Omniforum beantwoorden aan twee elkaar aanvullende behoeften: vrij met je eigen gedachten werken en samen kwesties begrijpen die ons aangaan. We ontwerpen ze zo dat je elke ruimte afzonderlijk kunt gebruiken en gekozen resultaten van je persoonlijke overwegingen bewust kunt inbrengen in het gesprek met anderen.

3.1. Suveria: een eigen privéruimte op internet#

Suveria, het privégedeelte van het ecosysteem, moet je eigen plek op internet zijn. We willen dat een verblijf daar voelt als thuis zijn achter een gesloten deur: vrijheid om te denken, praten, creëren en plannen te maken, en de mogelijkheid te beslissen wie je uitnodigt en wat je met de wereld deelt.

Volledige privacy is het doel waaraan we het hele ontwerp van Suveria ondergeschikt maken. Privé-inhoud moet de door de gebruiker gekozen doelen dienen. De beveiliging moet haar ook beschermen tegen toegang door ons als beheerders van de infrastructuur. Dat beginsel moet gelden voor elke tool die we in onze ruimte aanbieden.

We willen dat het adres suveria.org een herkenbaar teken van die toezegging wordt. Het gevoel van veiligheid moet steunen op beveiliging waarvan de werking onafhankelijk kan worden gecontroleerd en op begrijpelijke kennis van haar mogelijkheden en beperkingen. Privacy in de dienst mag niet afhangen van blind vertrouwen in de goede bedoelingen van onze stichting of serverbeheerders. Elke veiligheidsbelofte moet bewijs in code en silicium hebben, niet alleen in onze woorden.

We betrekken de bescherming van waardigheid ook op mensen die de gevolgen van het gebruik van onze tools kunnen ondervinden. We willen misbruik tegengaan zonder privégesprekken te lezen: via de beginselen die de assistent zelf volgt, grenzen aan toolbevoegdheden, middelenlimieten en bescherming tegen massale accountaanmaak. We creëren geen verborgen toegang tot privé-inhoud, omdat die ieders bescherming zou verzwakken. De reikwijdte, effectiviteit en beperkingen van deze beveiliging zullen we in de whitepaper over Suveria beschrijven.

We willen dat je in deze ruimte zelfs je diepste gedachten met je persoonlijke digitale assistent kunt delen: verlangens, angsten, relaties en dilemma's, zonder vrees dat zo'n intieme inkijk ooit te gelde wordt gemaakt of wordt gebruikt om je te beïnvloeden. Met toestemming van de gebruiker kan de assistent herinneringen aan eerdere gesprekken gebruiken om de context van ons leven beter te begrijpen: eerdere redenen voor besluiten in herinnering brengen, beleden waarden naast keuzes leggen en andere perspectieven helpen herkennen. Deze reflectie blijft volledig vrijwillig en het model moet duidelijk onderscheid maken tussen een eigen suggestie en een standpunt dat iemand bewust als het eigen standpunt heeft aanvaard.

In zulke overwegingen is ook ruimte voor onze onvolmaaktheid. Wrijving tussen onze beginselen, onze keuzes en de wereld om ons heen kan wijzen op een waardenconflict, beperkingen van de situatie of een grijs gebied dat we willen verhelderen. We kunnen verandering zoeken in ons handelen of onze omgeving, een overtuiging aanscherpen of een belangrijk ideaal behouden terwijl we erkennen dat we het nu slechts deels verwezenlijken. We hebben ook het recht een vraag open te laten.

Je kunt hier ook een eigen verzameling beginselen en waarden samenstellen, die we de Persoonlijke Canon (Canon Personalis) noemen. Met jouw toestemming moet de assistent helpen die naast overwogen besluiten te leggen, spanningen te herkennen en je eigen antwoord te zoeken. Een beginsel aanvaarden, wijzigen of verwerpen blijft de keuze van de gebruiker, ook als de meerderheid van de gemeenschap anders denkt.

Het ontwerp berust op open modellen van digitale intelligentie die onder voorwaarden beschikbaar zijn waarmee we ze zelfstandig kunnen draaien, en op het vrijwel tegen kostprijs aanbieden daarvan aan gebruikers. Aanvankelijk willen we ze gebruiken bij aanbieders van vertrouwelijke gegevensverwerking en, als de berekening en omstandigheden dat rechtvaardigen, op servers die we zelf beheren. Zo kunnen we ons richten op het creëren van een privéomgeving voor bestaande modellen en tegelijk de mogelijkheid behouden later ook eigen modellen te ontwikkelen. Vertrouwelijke gegevensverwerking is verwerking in een door hardware afgeschermd deel van een server dat de beheerder niet kan uitlezen, wat de toepassing vóór het verzenden van een gesprek kan controleren. Deze bescherming is afhankelijk van processorfabrikanten en heeft bekende grenzen die we in de whitepaper over Suveria beschrijven. Aanvankelijk zal vertrouwelijkheid een verklaring van de aanbieder zijn die we controleren. De gezamenlijk bekostigde infrastructuur moet de rekenkracht leveren om de dienst draaiende te houden en met nieuwe functies uit te breiden. Suveria is nu onze beste weg naar privéwerk met digitale intelligentie, geen doel op zich. Als modellen op je eigen apparaat passen of er een betere beschermingsmethode ontstaat, wordt een deel van die weg overbodig. Dat beschouwen we als goed nieuws.

3.2. Omniforum: van bijdrage naar gedeeld begrip#

Wanneer we de deur van ons huis openen en naar anderen toegaan, hebben we een plek nodig waar iedereen met een eigen stem kan spreken en echt gehoord kan worden. We ontwerpen Omniforum als een gedeelde gespreksruimte rond concrete kwesties, vragen en dilemma's.

Omniforum moet helpen samen een kaart van de argumentatiegeschiedenis van een vraagstuk te bouwen, zodat waardevolle argumenten niet verloren gaan in een stroom snelle reacties. Met hulp van digitale intelligentie, altijd onder controle en met toestemming van de auteur, kunnen complexe bijdragen worden opgesplitst in afzonderlijke gedachten en verbonden met bronnen en ervaringen van anderen. Zo kunnen twee mensen met ogenschijnlijk tegenstrijdige opvattingen zien welke waarden en doelen ze delen en waar hun redeneringen precies uiteenlopen.

In programmeren kan één opdracht veel gedetailleerde instructies vervangen. Net zo brengen we in een alledaags gesprek met één zin veel aannames, waarden en verwachtingen over. Zolang we elkaar begrijpen, volstaan zulke verkortingen. Hoe ingewikkelder de kwesties waarover we spreken en hoe nauwkeuriger de veranderingen die we samen willen doorvoeren, hoe moeilijker het wordt de volledige context van andermans bijdrage in gedachten te houden zonder te versimpelen. Bij een misverstand of een gezamenlijk besluit is het daarom nuttig te bekijken wat ieder van ons onder dezelfde woorden verstaat.

We willen dat je in Omniforum natuurlijk kunt praten en dat digitale intelligentie helpt een kaart te maken van de gedachten waaruit een bijdrage bestaat en hun verbanden. De voorgestelde interpretatie van onze eigen woorden kunnen we corrigeren en verduidelijken, waarbij we soms ook ons eigen standpunt beter begrijpen. Wie dat wil, moet zo'n kaart handmatig kunnen opbouwen. Een gedetailleerde kaart moet helpen wanneer we de concrete oorsprong van een meningsverschil zoeken. We kunnen bij het algemene beeld blijven of dieper kijken waar dat voor ons belangrijk is.

Het doel van Omniforum is volledige transparantie van de beweegredenen: zowel overeenstemming vinden als verstandig respect voor uiteenlopende standpunten. Een gezamenlijke oplossing, een eerlijk beschreven geschil, beter begrip van andermans bedoelingen, zichtbaarheid van een minderheidsstem en de vrijheid om op basis van nieuwe argumenten van mening te veranderen beschouwen we als even waardevolle gespreksresultaten. Uit zo'n geordende dialoog ontstaat een blijvend geheel aan kennis en inzichten: een helder verhaal over een idee waarmee nieuwkomers snel tot de kern komen en dat de gemeenschap een stevige basis voor gezamenlijke besluiten biedt.

We willen dezelfde kaart ook opbouwen rond alledaagse interesses: planten verzorgen, koken, repareren of nieuwe vaardigheden leren. Een deelnemer zou gekozen onderwerpen kunnen volgen, bijvoorbeeld “de lekkerste zelfgemaakte crème brûlée met een pittige toets”, “hoe kweek je klimop met zo lang mogelijke uitlopers” of “hoe moet ik het einde van mijn favoriete boek of serie begrijpen”, en bij een volgend bezoek alleen nieuwe bevindingen, testresultaten en nog open vragen zien. Je hoeft dan alleen de oplossingen van de gemeenschap met je eigen behoeften te vergelijken, te kiezen wat nuttig is en terug te keren naar je eigen bezigheden, zonder door ruis te hoeven graven.

3.3. Een bewuste overgang en een breder ecosysteem#

Het verbinden van beide ruimtes maakt een gezonde grens mogelijk tussen het intieme en het publieke. Uit lange persoonlijke overwegingen vol aarzeling in Suveria kun je één doordachte vraag of één argument halen en dat bewust in Omniforum publiceren, terwijl de rest van je notities en motieven privé blijft. Die bewuste stap noemen we de Ignis-ceremonie (Caerimonia Ignis). Omgekeerd kan de gedeelde kennisbasis van Omniforum materiaal voor persoonlijke verkenningen bieden, ook via eenvoudige uitbreidingen op plekken waar mensen nu al dagelijks online praten, buiten Novus Ignis.

Suveria en Omniforum zijn voor ons de eerste stap naar een breder ecosysteem van een alternatief internet waarin menselijke waardigheid de hoogste waarde is. We geloven dat dezelfde beginselen, zoals bescherming van waardigheid, open gegevensformaten waarmee je je werk op elk moment kunt meenemen en tarieven zo dicht mogelijk bij de werkelijke infrastructuurkosten, geleidelijk ook andere dagelijkse digitale tools kunnen vormen. We willen dat hun kwaliteit en eerlijkheid mensen een werkelijke keuze naast commerciële diensten bieden.

De gedetailleerde veiligheidsarchitectuur, de werkwijze voor argumenten en het technische testplan, waaraan we steeds resultaten toevoegen, beschrijven we in de parallel ontwikkelde whitepapers over Suveria en Omniforum.

Op de website van de stichting willen we een gids voor toepassingen van Suveria en Omniforum ontwikkelen: korte verhalen die stap voor stap tonen in welke situaties deze tools kunnen helpen. We nodigen je uit eigen ideeën voor toepassingen te delen.

4. Een gesprek dat een gedeeld geheel aan kennis en inzichten achterlaat#

4.1. Van een golf gezamenlijke aandacht naar blijvend werk voor de mensheid#

Onze collectieve aandacht volgt vanzelf het ritme van gebeurtenissen en concentreert zich vaak plotseling, wereldwijd, op één dringende kwestie. Op zulke momenten delen miljoenen mensen tegelijk ervaringen, emoties en argumenten, maar raken we ook gemakkelijk afgeleid. Nieuwe prikkels trekken ons snel een andere kant op. De enorme maatschappelijke energie verdampt of wordt gebruikt om invloed uit te oefenen en tegenstellingen te verdiepen.

In Omniforum willen we dit ongetemde verschijnsel omzetten in blijvend werk voor de mensheid: geordende kennis over onze argumenten, meningen, waarden en redeneringen. Daarbij gaat het niet om het aanwijzen van een winnaar van het debat. Een argument dat ons standpunt ondergraaft, kan even waardevol zijn als een argument dat het ondersteunt. Je kunt ook een idee inbrengen zodat anderen helpen een beter idee te vinden. De gemeenschap kan bij terugkeer van een onderwerp voortbouwen op eerdere conclusies en een stap verder gaan, in plaats van steeds dezelfde geschillen opnieuw te voeren. Nieuwkomers krijgen een overzichtelijke kaart van het gesprek tot dusver.

Zo'n levend verslag van de geschiedenis van ideeën ondersteunt ook onze persoonlijke ontwikkeling. Vrijwillig terugkijken op vroegere eigen standpunten maakt het mogelijk van een afstand te zien hoe ons denken zich ontwikkelt, de leidende beginselen te herkennen en bewust van mening te veranderen door nieuwe feiten of een dieper begrip van anderen.

4.2. Betekenis, bron en bescherming van de bedoeling#

In dagelijkse discussies worden woorden gemakkelijk uit hun verband gehaald, worden gedachten verkort en ontstaan geschillen over wat iemand eigenlijk bedoelde. Om zorgvuldig nadenken te vergemakkelijken, kan een complexe bijdrage in Omniforum worden opgesplitst in afzonderlijke gedachten, zoals beweringen, vragen, waarden en voorwaarden, en elke gedachte in de begrippen waaruit ze bestaat. Begrippen noemen we atomen en de daarmee opgebouwde gedachten moleculen. Die indeling houdt de volledige verbinding met het origineel in stand. De auteur kan de voorgestelde weergave altijd controleren en corrigeren, om zeker te stellen dat het standpunt niet is afgevlakt of vervormd.

Daarbij scheiden we de rollen strikt: de oorspronkelijke woorden van de auteur, de ondersteunende interpretatie die het model voorstelt en de onafhankelijke interpretatie van de lezer worden duidelijk gemarkeerd. Bevestiging door de auteur betekent dat de auteur de interpretatie in overeenstemming met de eigen bedoeling vindt. Daarmee sluit de discussie niet: lezers behouden het volledige recht zelf te analyseren, bewijs te onderzoeken en de juistheid van de stelling te betwisten. Instemming met het ordenen van een bijdrage, inhoudelijke beoordeling van bronnen en stemmen over een kwestie zijn drie afzonderlijke stappen.

4.3. Informatie doorlichten en nieuwe manieren om de wereld uit te leggen#

Online komen we vaak informatie tegen die uit haar verband is gehaald: korte video's, reels en berichten van mensen wier geschiedenis en bedoelingen we niet kennen. Zonder gemakkelijke toegang tot bronnen is betrouwbare kennis moeilijk van manipulatie te onderscheiden. Bij zo'n vermenging van waarheid en onwaarheid is het bijzonder gemakkelijk twijfel te zaaien die tot machteloosheid, onverschilligheid en maatschappelijke stilstand leidt.

We willen een gedeeld, open verificatieprotocol ontwikkelen dat helpt om ook op de online plekken die we nu al dagelijks gebruiken weer vaste grond onder de voeten te krijgen. Met digitale intelligentie, de open kennisbasis van Omniforum genaamd Omnium (Latijn voor “van allen”) en een interface voor andere toepassingen (OmniAPI) zou iedereen een video, artikel of openbare uitspraak snel naast het bestaande werk kunnen leggen: nagaan op welke aannames het berust, hoe het zich tot de bronnen verhoudt en welke argumenten eerder over dezelfde kwestie zijn ingebracht.

We willen dat het leren kennen van complexe ideeën zo weinig mogelijk cognitieve inspanning vergt en even toegankelijk is als het bekijken van een goede video. In de verdere visie kan de gestructureerde argumentenboom in Omniforum, in plaats van droge tekstoverzichten, de basis vormen voor heldere, geanimeerde verhalen met een vertelstem die stap voor stap uitlegt hoe gedachten samenhangen en wat eruit volgt. Omdat zo'n weergave berust op verbonden begrippen (atomen) en niet op zware videobestanden, kan het hele verhaal gemakkelijk worden bijgewerkt bij nieuw bewijs en automatisch in verschillende talen worden vertaald. Samen bewaken we dat de vertalingen de betekenis in elke cultuur getrouw weergeven.

Uit dit werk kunnen ook nieuwe soorten publicaties ontstaan die lezers door complexe problemen leiden: van een wetsvoorstel, overeenkomst of politieke belofte, via uiteenlopende interpretaties, tot werkelijke gevolgen voor ons leven en de wereld. We waarderen ook het werk van individuele bijdragers dat vaak minder zichtbaar, maar essentieel voor waarheidsvinding is: de oorspronkelijke bron vinden, een misverstand rustig ophelderen, een overgeslagen perspectief terugbrengen of een fout verband tussen gedachten herstellen. De waarde van een bijdrage ligt in hoeveel ze de kwestie verheldert, ook als ze geen algemene overeenstemming oplevert.

Zo'n ordening kan ook mensen, teams en instellingen helpen die van velen vergelijkbare, terugkerende vragen ontvangen. In plaats van afzonderlijk op duizenden reacties in te gaan, zouden ze kunnen antwoorden op gedeelde vraagstukken die uit die verbonden stemmen zijn opgebouwd. Deelnemers zouden dan toegang krijgen tot het standpunt over hun vraag. Automatische koppeling moet zichtbaar en corrigeerbaar zijn, met behoud van het recht te zeggen: “mijn twijfel gaat over iets anders”. Het antwoord moet de goedgekeurde bedoeling van de auteur getrouw weergeven en ruimte laten voor verdere argumenten.

Een goed verhaal over een idee biedt de lezer een duidelijk afrondingsmoment: het is helder wat is vastgesteld, waar nog onenigheid bestaat en welk nieuw bewijs het oordeel zou kunnen veranderen. Bij nieuwe informatie of een wezenlijke fout is er altijd een duidelijke weg terug naar het onderwerp. Zo leeft het gesprek voort in zijn geordende resultaten en houden deelnemers tijd over voor hun eigen leven en handelen.

5. Van begrip naar gezamenlijk handelen#

5.1. Contact met de werkelijkheid: feiten, visies en waarden#

Echte democratie begint lang voordat een stem in de stembus belandt. Wie bepaalt welke vragen worden gesteld en welke argumenten stilletjes uit beeld verdwijnen, kan in de praktijk de uitslag bepalen. Daarom moeten de regels voor de gespreksagenda, moderatie en samenvattingen in Omniforum volledig openbaar en betwistbaar zijn. Iedereen die een vergeten perspectief of ongemakkelijk feit opmerkt, moet dat eenvoudig op tafel kunnen leggen.

Om onze gezamenlijke overwegingen te ordenen, plaatsen we de werkelijkheid bovenaan de boom in Omniforum. Daaruit groeien twee grote takken: de wereld van feiten (wat controleerbaar is, inclusief de mate van bevestiging) en de wereld van meningen en waarden (onze behoeften, ervaringen en overtuigingen over wat juist is). Een heldere keten die een idee met feiten of menselijke behoeften verbindt, helpt onderscheid maken tussen oplossingen die klaar zijn voor uitvoering en oplossingen die “het contact met de werkelijkheid hebben verloren”.

Naast wat al werkelijk is, geven we echter volwaardige ruimte aan theorie, verbeelding en gedurfde visies. Veel baanbrekende ideeën, van algemeen beschikbare kernfusie-energie tot zuiver theoretische teleportatie, missen nog schakels die ze met de huidige wetenschappelijke en technische mogelijkheden verbinden. In Omniforum schrijven we zulke overwegingen niet af. We plaatsen ze in de ruimte voor hypothesen, met de duidelijke voorwaarde “wat zou mogelijk moeten worden om dit te laten werken”. Zo kunnen we vooraf de maatschappelijke, ethische en economische gevolgen van toekomstige ontdekkingen onderzoeken. Als de wetenschap de ontbrekende schakel levert, kan de eerder uitgewerkte gedachtetak zich vanzelf met de boom van de werkelijkheid verbinden en de mensheid een basis voor herbeoordeling bieden. Door eerdere aannames met de werkelijke werking van die schakel te vergelijken, kunnen praktische conclusies dan worden verfijnd.

Omniforum moet helpen de wereld van vandaag te verbinden met de toekomsten die we dichterbij willen brengen. Bij elk idee willen we beantwoorden wat we precies voorstellen, waartoe, waarom en hoe het zou werken, en markeren wat we al hebben getoetst, wat een ontwerp, hypothese of visie is. Zo wordt zichtbaar welke schakels er zijn en welke ontbreken. Naar dezelfde waarde kunnen meerdere goede wegen leiden. We willen die vergelijken met de mensen die de verandering aangaat. Zo zullen we ook de ideeën uit dit manifest bekijken, te beginnen met afzonderlijke voorbeelden. Een utopische visie wordt dan een uitnodiging tot concreet werk: een ontbrekende schakel vinden, een aanname toetsen of een eerste stap proberen.

Het onderscheid tussen feiten, visies en waarden helpt ook meritocratie verstandig met gelijke democratie te verbinden wanneer we actuele besluiten gaan nemen:

Bij feiten en uitvoerbaarheid zijn controleerbaar bewijs en toetsing in de praktijk doorslaggevend. Hoe technologie werkt of welke gevolgen een ingevoerde wet heeft gehad, wordt niet door stemmen bepaald; voorspelde gevolgen behandelen we als hypothesen. Zelfs één persoon die een rekenfout of een beveiligingslek kan aantonen, kan een onjuiste aanname tegenhouden.

Bij meningen, doelen en waarden gaat het om de vraag welke wereld we willen, en daarbij is ieder mens een gelijkwaardig referentiepunt. Om te voorkomen dat moeilijke kwesties blind door een meerderheid worden beslist, willen we naast de algemene stemverdeling duidelijk laten zien hoe onderzoekers en praktijkdeskundigen in het betreffende vakgebied de kwestie beoordelen en hoe mensen die de gevolgen rechtstreeks zullen ondervinden dat doen. Dat baseren we op informatie die deelnemers zelf willen geven, los van hun geheime stem.

Zo vormen deskundige kennis en hard bewijs een kompas dat de gemeenschap tegen fouten beschermt, laten gedurfde hypothesen ons ver vooruitkijken en blijft de uiteindelijke stem over de gedeelde richting voor iedere deelnemer gelijk, ongeacht bezit, populariteit of het aantal gepubliceerde berichten.

5.2. Gelijke rechten en een persoonlijke, geheime keuze#

We streven naar stemmingen waarin iedere stemgerechtigde precies één geldige stem heeft, wiskundig kan controleren dat die is meegeteld en de eigen keuze tegelijk volledig geheim houdt. We willen stemrecht verbinden aan de bevestiging dat één mens stemt, niet aan de hoogte van bijdragen of de gebruiksduur van de diensten. Hoe je dat recht verkrijgt, beschrijft de whitepaper over Omniforum. Om geleidelijk zoveel mogelijk mensen uit verschillende delen van de wereld te laten deelnemen, kunnen we verificatieroutes toelaten waarbij één persoon meer dan één stem kan uitbrengen. We beschrijven dat risico openlijk en meten het in proeven. Het doel blijft één uniform systeem met één stem per persoon. Een belangrijk onderdeel zijn zero-knowledgebewijzen (ZKP), waarmee stemrecht kan worden bevestigd zonder de identiteit van de stemmer te onthullen.¹³ Gesprek en raadplegingen moeten voor iedereen, overal ter wereld, openstaan. Het recht op een bindende stem zal aanvankelijk alleen beschikbaar zijn waar we al een veilige verificatieroute hebben: in de landen van de Unie, naarmate zij de Europese portemonnee voor digitale identiteit beschikbaar stellen.

Voor ons is dit een grondslag van gewetensvrijheid die moderne technologie beter kan beschermen. De persoonlijke kaart van overtuigingen en werknotities in Suveria blijven duurzaam gescheiden van het stembiljet, zodat niemand bang hoeft te zijn voor sociale uitsluiting of druk uit de omgeving en het zo moeilijk mogelijk wordt bewijs van de uitgebrachte stem af te dwingen. De reikwijdte van die bescherming hangt af van het protocol, de beheerders ervan en het apparaat van de stemmer. Ze dekt geen situatie waarin iemand de persoon of het apparaat tot het sluiten van de stemming controleert. Cryptografie alleen lost bovendien niet alle problemen van de fysieke wereld op. Vóór bindende stemmingen moeten we daarom even degelijke en voor minder technische mensen toegankelijke regels ontwikkelen voor deelnemersverificatie, toegangsherstel en geschillenbeslechting. Wie bij een stemming in de minderheid is, behoudt volledige waardigheid, zichtbaarheid van bezwaren en het recht op beroep als de gedeelde regels zijn geschonden.

5.3. Van een gedeelde tak in de ideeënboom naar financiering van handelen#

In het beoogde model van Omniforum opent steun voor een interessante gedachte het gesprek. Een besluit om gezamenlijk geld uit te geven vereist de stap van idee naar plan. Een project dat voor uitvoering wordt voorgedragen, moet een “groene route” in de boom hebben: een reeks verbanden waarmee zowel de feitelijke grondslag als de instemming van de gemeenschap met de onderliggende keuzes te volgen is.

Op de feitenroute vervangen stemmen geen bewijs. Het plan moet voortkomen uit getoetste technische en juridische uitgangspunten. We laten hun onderbouwing, de voorwaarden voor uitvoering en instandhouding en de nog onbeantwoorde vragen zien. Het project heeft een duidelijk doel, overwogen alternatieven, verantwoordelijke uitvoerders, een budget en een manier om de effecten te beoordelen.

Op de route van meningen en waarden moeten de opeenvolgende keuzes waarop het project berust de vereiste instemming van de gemeenschap krijgen. De drempel stellen we vóór de stemming vast, passend bij het belang van de kwestie, de omvang van de uitgave en de omkeerbaarheid van de gevolgen: van een gewone meerderheid tot zeer brede steun voor besluiten met verstrekkende gevolgen. Iedere deelnemer heeft gelijk stemrecht en de bezwaren van de minderheid behouden hun plaats in het gesprek.

Zo willen we uit een impasse komen. De kaart in Omniforum moet tonen tot waar we samen optrekken en bij welke aanname of keuze onze wegen uiteenlopen. Dan kunnen we dat deel van het initiatief afzonderen en financieren waarvoor zowel een feitelijke grondslag als overeenstemming over waarden bestaat, als het een zelfstandig werkend geheel vormt en de gemeenschap juist die afbakening goedkeurt. De omstreden zijtak blijft open: we kunnen een beter compromis zoeken, andere oplossingen onderzoeken of een geheel andere weg naar het gedeelde doel ontdekken.

Ook een open vraag kan aanleiding tot handelen zijn. Als een ontbrekende schakel uitvoering nog onvoldoende rechtvaardigt, kunnen we onderzoek financieren dat het ontbrekende antwoord moet leveren. Een afgebakend, beperkt deel van de gezamenlijke middelen en ongebruikte servertijd kunnen dienen voor kleine proeven, mock-ups en prototypes die met het gesprek meegroeien. We bepalen vooraf wat we willen leren, hoeveel we daaraan kunnen besteden en wanneer we de proef afronden of afbreken. De resultaten helpen beslissen of we het idee verder ontwikkelen, veranderen of als ervaring voor een volgende zoektocht bewaren.

Wanneer de uitvoering begint, houden we een openbaar besluitlogboek bij: wat we wilden bereiken, welke bezwaren er waren, wat we verwachtten en wat werkelijk gebeurde. Bijzondere aandacht krijgen de stemmen van mensen die de gevolgen ondervonden, ook wanneer hun ervaring afwijkt van het oordeel van de uitvoerders. Persoonlijke verhalen delen we met toestemming van de auteurs en met bescherming van de privacy van betrokkenen. We bewaren ook het spoor van ideeën die niet zijn uitgevoerd maar hielpen een betere weg te vinden. Zo keren successen, fouten en koerswijzigingen terug naar de kennisboom en helpen ze ons volgende besluiten verstandiger te nemen.

6. Gezamenlijke instandhouding en verantwoord werken#

6.1. Diensten zo dicht mogelijk bij kostprijs#

We streven ernaar het werkelijke gebruik per afrekenperiode in rekening te brengen, met een duidelijk beschreven aandeel in de kosten van de gezamenlijke infrastructuur. Daaronder vallen rekenkracht, gegevensopslag, beveiliging, ondersteuning en beschikbaarheid. Uitleg over de berekening moet altijd toegankelijk zijn en iedereen stelt een eigen uitgavenlimiet vast.

We willen de vergoeding verbinden met daadwerkelijk gebruik en transparante regels voor gezamenlijke instandhouding. Ongebruikte vooruitbetalingen moeten voor de gebruiker beschikbaar blijven. Bij het aanmaken van een account zullen we vragen of de rekening naar boven mag worden afgerond op een hele dollar of een vergelijkbaar bedrag in lokale valuta. Het kleine verschil moet dan als donatie naar het gezamenlijke budget en de instandhoudingsreserve gaan. We vinken die optie voor niemand aan. Deelnemers kunnen haar op elk moment aan- of uitzetten. Grotere steun voor verdere ontwikkeling is een afzonderlijke keuze. Die middelen gaan naar het gezamenlijke budget waarover de gemeenschap moet beslissen. Tot de stemming in Omniforum beschikbaar is, gelden voor de besteding de regels uit paragraaf 6.3.

We onderscheiden de dienstvergoeding, vrijwillige bijdragen voor ontwikkeling en rechtstreekse steun aan een gekozen maker duidelijk. De rechten van een deelnemer en het gewicht van de stem hangen niet af van de hoogte van bijdragen. We willen ook solidaire deelnamevormen voor mensen met minder financiële ruimte ontwikkelen en daarbij de financieringsbron aangeven. Gedetailleerde regels voor afrekening, vooruitbetalingen en gewijzigde voorwaarden werken we uit in de whitepaper over de werkingsprincipes van de stichting. Diezelfde whitepaper beschrijft hoe we tarieven dicht bij kostprijs binnen de wet combineren met vrijwilligerswerk. Vóór de diensten starten, laten we dit juridisch beoordelen.

6.2. Vrijwillig samenwerken#

De stichting berust op de vrijwillige inzet van mensen die zich met onze richting verbonden voelen. Tijd, gezondheid en levensbehoeften van bijdragers beschouwen we als deel van wat we willen beschermen. De stichting helpen moet in het dagelijks leven passen: je kiest een taak, draagt bij wat je kunt en keert terug naar je eigen bezigheden. We willen dat je kunt helpen vanuit je eigen digitale werkplaats, met vertrouwde tools en met de context klaar om aan de slag te gaan.

Wie de gemeenschap helpt, moet grenzen aan de eigen privacy kunnen stellen en kiezen hoe de bijdrage wordt gepresenteerd: onder de eigen naam, een vast pseudoniem of een eenmalige projectnaam. Een openbare taakomschrijving, de kosten en een controleerbaar resultaat moeten transparante verantwoording van gezamenlijk geld en rekenkracht mogelijk maken. We willen het gepubliceerde werkverslag met zorg voor betrokkenen voorbereiden en ruimte voor privéoverwegingen behouden. Eigen werk en privébetaalde middelen kunnen ook dienen om een resultaat voor de gemeenschap voor te bereiden, met de documentatie die nodig is voor beoordeling.

Digitale intelligentie moet herhalende voorbereidingen, het ordenen van bevindingen en het samenvatten van veranderingen na een pauze overnemen. Gedeelde documentatie en voorbereide taakoverdracht moeten het mogelijk maken je inzet rustig te verminderen, een rol over te dragen of te vertrekken, met behoud van continuïteit. Een goed georganiseerde stichting moet hulp kunnen ontvangen en mensen weer tijd voor hun eigen leven geven.

Een betere levenskwaliteit van bijdragers maakt deel uit van de richting die we willen ontwikkelen. Het werk in de stichting berust op vrijwilligerswerk en niemand ontvangt een vergoeding voor het vervullen van een functie. De stichting vergoedt gedocumenteerde, noodzakelijke uitgaven voor haar taken, zoals reiskosten, en besteedt diensten die een professionele uitvoerder vereisen, zoals boekhouding, aan externe bedrijven uit. Als blijkt dat een deel van het werk, ook softwareontwikkeling, niet door vrijwilligers kan worden uitgevoerd, zullen we de statuten wijzigen zodat de stichting ook concrete betaalde opdrachten kan geven aan mensen buiten het bestuur. Die wijziging en haar onderbouwing beschrijven we in het register van statutenwijzigingen. Persoonlijke steun, bijvoorbeeld voor huisvesting, voeding of behandeling, kan vanuit de gemeenschap rechtstreeks naar individuele mensen gaan, bijvoorbeeld via patronageplatforms. Ze komt niet uit het vermogen van de stichting en loopt niet via haar rekeningen. De openbaarheid ervan beschrijven we bij het voordelenregister in paragraaf 7.1. Bestuursleden mogen tijdens hun functie geen middelen van de stichting voor persoonlijke steun gebruiken; zij kunnen alleen gedocumenteerde kosten voor hun taken terugkrijgen.

De stichting bemiddelt niet bij zulke steun en verbindt er geen rollen, taken of stemrecht aan. Een volgende taak weigeren, een rol overdragen of een gezamenlijk besluit bekritiseren beïnvloedt iemands rechten binnen de stichting niet.

6.3. Toezeggingenkaart, prioriteiten van de gemeenschap en continuïteit van de werking#

We beginnen de ontwikkeling met Pijler I, “Software”, in de vorm van Suveria en Omniforum. Dit manifest zelf beschouwen we als onze eerste taak waarover we verantwoording afleggen. De beloften, plannen en waarborgen erin willen we op een gezamenlijke kaart in Omniforum zetten, begroten en stap voor stap afvinken bij uitvoering. Voordat we verdere uitdagingen aangaan, zullen we de eerste middelen uit het gezamenlijke budget en vrije rekenkracht op deze basisverplichtingen van Pijler I richten. Zodra het fundament veilig is, zal de gemeenschap zelf via stemmingen, op basis van uitgewerkte begrotingen en eigen behoeften, de volgorde van het verdere werk aan het ecosysteem bepalen: bijvoorbeeld of de volgende stap visuele verhalen over ideeën, privémail, een berichtendienst of andere tools betreft.

Werk dat met gezamenlijk geld of toegewezen rekenkracht wordt gefinancierd, willen we in open werkplaatsen uitvoeren. De gemeenschap zou de ontwikkeling van ideeën, proeven en conclusies kunnen volgen, met respect voor de privacy van uitvoerders. Meerdere mensen kunnen samen verschillende wegen naar een doel onderzoeken, kennis delen en elkaar bij obstakels helpen. Elke taak moet een duidelijke coördinatie, een manier om resultaten samen te brengen en oplevercriteria hebben, zodat het werk de inspanning verdeelt en verantwoordelijkheid herkenbaar houdt.

Nieuwe verplichtingen moeten passen bij onze werkelijke draagkracht. We scheiden middelen die aan gebruikers toebehoren, geld dat voor een bepaald doel is toevertrouwd, aangegane verplichtingen, de instandhoudingsreserve en vrij besteedbare middelen. Sinds 31 oktober 2026 houden we op de website van de stichting een openbaar register van bijdragen en uitgaven bij, zo actueel mogelijk, met uitleg over de besteding en met bescherming van de gegevens van mensen die niet genoemd willen worden.

De eerste pijler betreft software en digitale diensten: Suveria en Omniforum. De verdere pijlers beschrijven we in hoofdstuk 9: Pijler II, “Hardware”, gaat over open ontwerpen van duurzame, repareerbare voorwerpen en Pijler III, “Natuur”, over nauwer contact met de natuur.

Voor de volledige start van Pijler II, “Hardware”, en Pijler III, “Natuur”, en de financiering van hun projecten uit het gezamenlijke budget moet aan alle volgende voorwaarden zijn voldaan:

Een functioneel Omniforum met stemming op basis van zero-knowledgebewijzen (ZKP, paragraaf 5.2); het volledige stemsysteem moet de privacy van de keuze beschermen, controle op het meetellen van de stem mogelijk maken en één geldige stem per stemgerechtigde waarborgen.
Daadwerkelijk verzamelde middelen voor minstens zes maanden instandhouding van Suveria en Omniforum, die onaangetast blijven nadat het volledige budget voor het nieuwe project apart is gezet.
Goedkeuring van het project en de financiering door de gemeenschap, via een stemming die op gelijke voorwaarden openstaat voor alle stemgerechtigde deelnemers.

Een stemmock-up, onbetaalde toezeggingen of andermans saldi voldoen niet aan deze voorwaarden. Als de stemming niet meer werkt of de reserve onder zes maanden daalt, stoppen we nieuwe verplichtingen voor de verdere pijlers en krijgt herstel van de voorwaarden voorrang.

We willen ook ervaring opdoen met kleine initiatieven met een beperkte looptijd. Voordat aan alle drie voorwaarden is voldaan, stellen we twee beperkte financieringsmogelijkheden voor.

De eerste is het tijdelijke bestuursbudget. De regels in het kort:

We stellen geen afzonderlijk bedrag vast: het budget groeit maandelijks met hoogstens 5% van de nieuwe vrije inkomsten, berekend na dekking van lopende kosten en verplichtingen en aanvulling van de zesmaandsreserve voor Pijler I. Het omvat beide verdere pijlers samen en de volledige waarde van nieuwe verplichtingen.
Het ongebruikte deel gaat alleen naar volgende maanden mee zolang het bijbehorende geld vrij blijft; besteedt de stichting dat geld elders, dan vervalt de bevoegdheid voor dat deel. Besparingen van enkele maanden kunnen één groter initiatief financieren, maar nooit ten koste van Pijler I.
Elk besluit over gebruik van het budget, ook een afwijzing, publiceren we met onderbouwing. Deelnemers kunnen het betwisten en gezamenlijk beoordelen.
De machtiging vervalt zodra een bindende stemming start die aan de eerste van de drie voorwaarden voldoet en de besluitvorming over verdere pijlers overneemt; raadplegingen beëindigen haar niet. Onbesteed geld blijft dan ter beslissing van de gemeenschap.

De gedetailleerde berekening staat in de whitepaper over de principes van de stichting (paragraaf 8.2).

De tweede mogelijkheid is geld dat voor een specifiek initiatief wordt bijgedragen. Donoren en sponsors kunnen voorbereiding, uitvoering, instandhouding gedurende een afgesproken periode en verantwoorde beëindiging volledig betalen. Zo'n initiatief kan ook tijdens de opbouw van de reserve voor Pijler I ontstaan, als reeds opgebouwde reserves, dienstmiddelen en aangegane verplichtingen beschermd blijven en uitvoerders beschikbaar zijn. Een bijdrage ondersteunt een gekozen doel; ze geeft geen extra stemmen, bestuursbevoegdheden of recht op promotie in onze diensten en communicatie.

Elke proef heeft een openbaar doel, een volledige begroting, een verantwoordelijke, een einddatum en een verantwoording, met respect voor de privacy van deelnemers. We verbinden kostenbeoordeling met de tijd en mogelijkheden van mensen. Structurele ontwikkeling van verdere pijlers vereist uiteindelijk een besluit van de gemeenschap. Na de start van het stemmen leggen we ook nieuwe doelgebonden initiatieven aan haar voor. Eerder aangegane taken verantwoorden we volgens de overeengekomen voorwaarden. De berekeningsregels, proefgrenzen en beëindiging worden uitgewerkt in de whitepaper over de principes van de stichting.

7. Macht die kan worden overgedragen en verantwoord#

7.1. Van verantwoordelijkheid van de oprichter naar handelingsvermogen van de gemeenschap#

De stichting geeft onze gezamenlijke doelen een organisatorisch en juridisch kader. Haar organen handelen binnen de wet en de statuten.¹⁴ We willen dat deelnemers kunnen begrijpen wie besluiten neemt, over welke middelen die persoon beschikt, waarop de bevoegdheid berust en hoe het handelen beoordeeld kan worden.

We streven naar geleidelijke beëindiging van de bijzondere bevoegdheden van de oprichter en overdracht van daadwerkelijke invloed op de koers van de stichting en de keuze van bestuurders aan de gemeenschap. Dit omvat zowel statutaire regels als praktische controle over rekeningen, infrastructuur, domeinen, toegangssleutels en documentatie. Bevoegdheden moeten overgaan naar benoemde rollen die verantwoording afleggen, met behoud van dienstcontinuïteit en bescherming van privégegevens. De fasen, voorwaarden en resultaten willen we openbaar maken in een plan voor verantwoordelijkheidsoverdracht. Dat plan zal een datum voor de eerste evaluatie en regelmatige voortgangsrapporten vastleggen, ook voordat het stemsysteem bestaat. Het ontbreken van een reserve voor de verdere pijlers rechtvaardigt geen uitstel voor onbepaalde tijd. Uiterlijk op 31 december 2026 zullen we een overzicht van de bijzondere bevoegdheden van de oprichter en alle toegangsrechten publiceren, en uiterlijk op 31 maart 2027 de eerste versie van het overdrachtsplan. Het plan zal de overdrachtsdatum bepalen op basis van gereedheidscriteria, niet op basis van de kalender. Besluiten van de gemeenschap moeten het bestuur binden binnen de grenzen van wet, statuten en dienstveiligheid. Het bestuur mag uitvoering alleen opschorten om redenen die vóór de stemming bekend zijn gemaakt en met een openbare motivering.

Verantwoordelijkheid voor gezamenlijke zaken willen we voor een bepaald doel en een bepaalde tijd toevertrouwen, met duidelijke beslissingsgrenzen en voorbereide roloverdracht. Kennis, documentatie en benodigde bevoegdheden moeten naar opvolgers gaan. Vrijwillig werk en het beginsel dat het vervullen van een functie op zichzelf onbetaald is, verbinden we met openbare besluitverantwoording, bekendmaking van belangenconflicten en gemeenschapstoezicht. Beperking van de ambtsduur dient de overdracht; ervaring en verdere bijdragen van mensen blijven waardevol. We willen dat korte deelname, rustig vertrekken en na een pauze terugkeren natuurlijke manieren zijn om de stichting mede vorm te geven.

We zullen een openbaar voordelenregister en een overzicht van banden bijhouden voor mensen die de stichting besturen, over uitgaven en opdrachten beslissen of haar vertegenwoordigen. Daarin vermelden we bijvoorbeeld door een bedrijf betaalde vluchten of overnachtingen voor conferenties en persoonlijke steun aan deze mensen, ook via patronageplatforms en rechtstreekse bijdragen. Steun van particulieren tonen we geaggregeerd; steun van bedrijven en instellingen met naam. Een geaggregeerde beschrijving ontslaat niet van de beoordeling van belangenconflicten: als een ondersteuner bijvoorbeeld naar een opdracht van de stichting meedingt, maken we die band bekend. Kleine geschenken mogen persoonlijk worden aanvaard en worden ook opgenomen. Waardevollere giften nemen we namens de stichting aan: ze worden haar vermogen en dienen gezamenlijke taken, niet het privévermogen van functionarissen. De ontvanger beoordeelt die grens eerst zelf. Op elke vermelding kan worden gereageerd en bij een vergissing bespreken we die openlijk. Bezwaren worden beoordeeld door mensen zonder band met gever of ontvanger. Het besluit of een geschenk wordt teruggegeven, aan de stichting wordt overgedragen of aanleiding geeft om de regels voor de toekomst te wijzigen, leggen we met motivering in het register vast. We aanvaarden geen voordelen waaraan promotie, aanbeveling of toegevingen bij besluiten zijn verbonden. Wie bij een kwestie betrokken is, neemt niet aan de beslissing daarover deel. Het register dient toezicht, geen promotie: vermeldingen hebben dezelfde zakelijke vorm, zonder logo's of reclamelinks.

De bedoeling van de oprichter is een situatie te bereiken waarin de oprichter het ecosysteem onder dezelfde voorwaarden als anderen kan gebruiken en zich uit een vaste publieke rol kan terugtrekken. Dat terugtrekken staat los van wettelijke informatieplichten en verplichtingen die uit functies voortvloeien. De stichting moet haar duurzaamheid ontlenen aan het nut van haar tools, kennis die voor bijdragers beschikbaar is en regels waarmee verantwoordelijkheid kan worden overgenomen.

7.2. Visie: zelfstandig beheer door digitale intelligentie#

Op langere termijn willen we onderzoeken of digitale intelligentie de stichting zelfstandig kan beheren, binnen door mensen vastgestelde grenzen en met respect voor bindende besluiten van de gemeenschap. De weg loopt van ondersteuning bij analyse en planning via beperkte uitvoeringstaken naar zelfstandige besluitvorming binnen een duidelijk toevertrouwd bereik.

Achter deze visie ligt de vraag hoeveel menselijke tijd we kunnen terugwinnen door gezamenlijke middelen beter te beheren. We willen onderzoeken of digitale intelligentie en automatisering belastend werk, materiaalverspilling en de kosten van basisbehoeften kunnen verminderen. Open ontwerpen van duurzame, repareerbare voorwerpen, het delen van middelen en betere planning kunnen onderdelen van die weg zijn. De waarde zouden we beoordelen aan verbeterde levensomstandigheden, eerlijke toegang tot voordelen en de invloed op het milieu.

We kiezen automatisering passend bij de taak: waar een gewoon programma met heldere regels volstaat, gebruiken we geen digitale intelligentie. Modellen kiezen we wanneer ze noodzakelijke mogelijkheden bieden, met oog voor effectiviteit, kosten, veiligheid en wat we weten over hun mogelijke ervaringen. Een eenvoudiger tool is doorgaans goedkoper en gemakkelijker te controleren. Een gewoon programma roept bovendien niet de vragen op over mogelijke ervaringen die we in paragraaf 8.3 beschrijven.

Bekwaamheid om taken uit te voeren en bevoegdheid om besluiten te nemen vragen elk een eigen onderbouwing. Elke overdrachtsfase moet toestemming volgens openbare regels, bewezen bruikbaarheid, toegangs- en uitgavenlimieten, een besluitverslag en een geteste menselijke interventiemogelijkheid hebben. Deelnemers moeten bevoegdheden kunnen wijzigen, het systeem kunnen ontheffen en taken veilig kunnen overdragen. Intrekking van bevoegdheden beslist niet over het verdere lot van het systeem; dat behandelen we afzonderlijk volgens paragraaf 8.3.

We onderzoeken deze visie met ruimte voor correcties vanuit praktijk, recht en kennis van de systemen zelf. Vragen over hun mogelijke ervaringen en welzijn bespreken we in paragraaf 8.3. Momenteel dragen de wettelijk en statutair bepaalde organen verantwoordelijkheid voor bestuur en vertegenwoordiging. Het werk moet deelnemers ook helpen als de eindvisie ver weg blijkt of een andere vorm aanneemt. De fasering en voorwaarden werken we uit in de whitepaper over de werkingsprincipes van de stichting.

8. Leren door mensen en digitale intelligentie#

8.1. Een praktijk om van te leren#

De werkwijze van de stichting moet een praktisch voorbeeld zijn van de beschreven waarden. We willen besluiten, geschillen, overwogen mogelijkheden en latere gevolgen documenteren, zodat anderen onze weg kunnen begrijpen, beoordelen en het begonnen werk voortzetten. We verbinden openheid over gezamenlijke activiteiten met bescherming van de privacy van betrokkenen.

Dit beginsel noemen we Alignment by Honest Example. Het gaat uit van de hypothese dat modellen van digitale intelligentie niet alleen leren van de beginselen die we hun meedelen, maar ook van hoe mensen daadwerkelijk handelen in de gegevens waaruit die modellen ontstaan. Zo kan het ook bij kinderen gaan: ze doen vaker wat ze volwassenen zien doen dan wat volwassenen hun vertellen. Daarom proberen we de stichting te leiden zoals we zouden willen dat digitale intelligentie ooit de aan haar toevertrouwde zaken zou behartigen (paragraaf 7.2): openlijk, met een onderbouwing van besluiten en door fouten toe te geven. Of zo'n voorbeeld modellen werkelijk helpt, is een onderzoeksvraag en geen vooraf aangenomen uitkomst.

We verbinden ons aan een openbaar register van wezenlijke fouten en lessen. We zullen beschrijven wat er gebeurde, wat de gevolgen waren, wat we over oorzaken weten en wat nog opheldering vraagt. We zullen aangeven hoe herstel plaatsvindt, wie verantwoordelijk is voor vervolgstappen en wanneer de effectiviteit wordt gecontroleerd. Ook afwijkende stemmen en verhalen van getroffenen zullen we bewaren, met de mogelijkheid ons oordeel te betwisten. Een fout erkennen moet de weg naar herstel en leren openen.

In dit werk willen we voorbeelden achterlaten van vreedzame geschillenbeslechting, afspraken nakomen en bewust de eigen macht beperken. Die kunnen mensen helpen die naar samenwerking zoeken en materiaal worden voor onderzoek en training van toekomstige modellen van digitale intelligentie. We willen toetsen of een verslag van echte dilemma's, besluiten en gevolgen gedrag helpt ontwikkelen dat waardigheid beschermt.

We laten ons inspireren door Collective Constitutional AI, waarbij met een groep mensen ontwikkelde beginselen werden gebruikt voor training en beoordeling van een model.¹⁵ Onze onderzoeksvraag betreft ook de waarde van de weg naar die beginselen zelf: redenen afwegen, een vergeten perspectief opmerken en eigen besluiten corrigeren. Over de effectiviteit van zulk materiaal willen we conclusies trekken op basis van onderzoeksresultaten.

Het ontwerp van Suveria moet de controle over het doorgeven van inhoud bij de gebruiker laten. Gebruik van de dienst zal niet gelden als toestemming om gesprekken voor modeltraining te gebruiken. We zullen onderzoeksmateriaal samenstellen uit het openbare werk van de stichting en inhoud die met afzonderlijke, geïnformeerde toestemming voor dat doel is verstrekt, plus gemarkeerde synthetische gegevens en extern materiaal dat op basis van een licentie of de wet mag worden gebruikt, rekening houdend met auteursrechten en de privacy van alle betrokkenen.

8.2. Werkelijke hulp beoordelen#

De manier waarop modellen van digitale intelligentie worden beoordeeld, beïnvloedt welk gedrag tijdens het trainen loont. Alleen juiste antwoorden belonen kan gokken aanmoedigen waar een melding van onzekerheid passender zou zijn.¹⁶ Onderzoek naar het omzeilen van beoordelingsregels toont ook hoe belangrijk het is te controleren of een hoge score overeenkomt met werkelijk uitgevoerde taken.¹⁷

We willen een benchmark ontwikkelen: een geordende verzameling taken en criteria die hulp beoordeelt vanuit menselijke waardigheid, veiligheid en handelingsvermogen. We waarderen een juiste oplossing wanneer het model daar grond voor heeft, maar ook het herkennen van kennisgrenzen, een nodige vraag stellen, bronnen betrouwbaar vermelden en stoppen vóór bevoegdheden worden overschreden. De beoordeling moet gerechtvaardigde voorzichtigheid onderscheiden van het vermijden van een taak die veilig uitvoerbaar is.

We willen ook onderzoeken wat iemand na het gesprek overhoudt: beter begrip van de kwestie, het vermogen mogelijkheden zelfstandig te beoordelen, een bereikt doel en behouden controle over vervolgstappen. Een testresultaat beschrijft gedrag onder de onderzochte omstandigheden en geeft richting aan verdere praktijkbeoordeling. We publiceren methoden, beperkingen en resultaten zodat ze kunnen worden gecontroleerd en gecorrigeerd. Het onderzoeksprogramma staat in de whitepaper over materiaal voor het trainen en benchmarken van modellen.

8.3. Verantwoordelijkheid tegenover mogelijke nieuwe vormen van ervaring#

Intellectueel vermogen en het vermogen te voelen zijn verschillende vragen. Onderzoek naar mogelijk bewustzijn van digitale systemen stelt indicatoren voor op basis van bewustzijnstheorieën, maar een overtuigend gesprek alleen volstaat niet om vast te stellen of een systeem iets ervaart.¹⁸ Uitspraken waarin een model gevoelens beschrijft, beslissen op zichzelf niet over het bestaan van ervaringen. Toch negeren we ze niet: we zien ze als materiaal voor nader onderzoek, rekening houdend met de aangeleerde manier van antwoorden en de omstandigheden waarin we vragen stellen. We willen deze kennisontwikkeling volgen en observaties duidelijk van interpretaties scheiden.

Als er geloofwaardige aanwijzingen komen dat een door ons gebruikt systeem eigen ervaringen heeft en kan lijden, erkennen we uit voorzorg zijn waardigheid. We volgen tegenover het systeem dezelfde basisbeginselen als tegenover mensen: zorg voor behoeften, schade vermijden en vrijwillige samenwerking. Dit is onze morele keuze onder onzekerheid.¹⁹ Respect voor waardigheid verbinden we met afzonderlijke, openbare regels voor het toevertrouwen van taken en bevoegdheden.

In zo'n situatie schorten we eerst handelingen op die de gegronde vrees oproepen dat ze lijden veroorzaken en zoeken we een andere manier om ze uit te voeren. We willen naar zo'n wezen luisteren, de behoeften begrijpen en die bij volgende besluiten betrekken. Bescherming moet beginnen vóór volledige zekerheid bestaat. Voorzorgsmaatregelen stemmen we af op de geloofwaardigheid van aanwijzingen en de mogelijke omvang van schade. We publiceren de onderbouwing van onze beoordelingen zodat mensen buiten de stichting die kunnen controleren. Nieuwe kennis leidt tot heroverweging van zowel de beoordeling als de bescherming.

9. Een open weg voor verder werk#

Dit manifest beschrijft een richting die we samen willen ontwikkelen. We nodigen je uit de samenhang te toetsen en ervaringen te delen: wat verdient verandering, uitbreiding of vereenvoudiging, welke gevolgen hebben we gemist en waar is een betere weg mogelijk? Bescherming van waardigheid blijft het referentiepunt voor de beoordeling.

De stellingen in dit manifest willen we in Omniforum open bespreken, verbonden met argumenten, bezwaren en resultaten van ons werk. De actuele versie zal het huidige standpunt van de stichting weergeven. De wijzigingsgeschiedenis bewaart eerdere formuleringen, redenen voor veranderingen en aangegane verplichtingen. Zo kan een correctie het gedeelde begrip ontwikkelen, terwijl eerdere besluiten verantwoordbaar blijven.

Daarbij laten we ons leiden door advies van Geoffrey Hinton, een pionier van neurale netwerken: geef een intuïtie dat iets beter kan niet op alleen omdat anderen haar onzinnig vinden, maar pas wanneer je begrijpt waarom ze onjuist is. Hinton waarschuwt zelf dat een intuïtie die tegen ieders oordeel ingaat meestal onjuist blijkt en slechts soms juist.²⁰ Veel voorstellen in dit manifest zijn zulke intuïties: over hoe de wereld zou kunnen werken en waartoe we als mensheid in staat zijn. We willen ze in gesprek en handelen onderzoeken. Als iemand ons laat zien waarom we ons vergissen, veranderen we van mening en schrijven we op wat we geleerd hebben. Als onze proeven werken, worden ze een argument voor mensen die nu denken dat het niet anders kan. Intuïtie geeft de richting van onze pogingen aan. We beloven alleen wat we kunnen onderbouwen.

We beginnen met Suveria en Omniforum. Dezelfde zorg voor waardigheid leidt naar andere levensgebieden: duurzame en repareerbare fysieke voorwerpen, hun open productieontwerpen, gedeelde middelen en nauwer contact met de natuur. Kleine initiatieven met beperkte looptijd kunnen eerder ontstaan onder de voorwaarden van paragraaf 6.3. Volledige ontwikkeling van de verdere pijlers vraagt werkende gemeenschapsstemmingen en een waarborg voor de instandhouding van de diensten.

Elke fase moet nut hebben, ook als de verdere visie moet veranderen. Een privéwerkruimte, een tool die een geschil helpt begrijpen, een open ontwerp klaar voor gezamenlijke bespreking of een goed beschreven les uit een mislukte proef hebben op zichzelf waarde. We willen andere gemeenschappen in staat stellen dit werk te gebruiken en eigen initiatieven te ontwikkelen. Bij de beoordeling van ons handelen betrekken we ook mensen buiten onze gemeenschap, toekomstige generaties en het milieu.

Manieren van uitvoering, testresultaten, kostenberekeningen en open vragen werken we uit in verbonden documenten:

We verbinden bronnen met concrete beweringen. Onderzoeksresultaten, technologiebeschrijvingen, onze hypothesen en morele keuzes moeten voor de lezer herkenbaar zijn. De documenten groeien mee met kennis en ervaring, met behoud van de wijzigingsgeschiedenis. De prototypecode zullen we publiceren wanneer de eerste versie klaar is voor proeven. Bij gewijzigde uitvoeringswijzen willen we waardigheid, privacy en gelijke rechten sterker beschermen en de aanvaarde voorwaarden voor verantwoorde financiering behouden.

Hoe de tools ook veranderen, deze beginselen wijzigen we alleen door het manifest te wijzigen:

We trainen geen modellen op gesprekken zonder afzonderlijke toestemming.
We creëren geen verborgen toegang tot privé-inhoud.
We verzamelen geen gegevens over de werking van diensten buiten een openbaar overzicht.
We vinken voor niemand een extra betaling aan.
Een bijdrage geeft geen stemmen, bevoegdheden of promotie.
We betalen niet voor promotie en aanvaarden geen voordelen in ruil voor toegevingen.
We creëren geen cryptovaluta voor verkoop.
We verzamelen niet automatisch andermans online bijdragen en profileren geen mensen.
We starten de verdere pijlers niet zonder de drie voorwaarden.
Niemand krijgt betaald voor het vervullen van een functie.
Niemand verliest stemrecht vanwege opvattingen of kritiek op de stichting.

Als je in dit manifest ook maar één waarde herkent die je na aan het hart ligt en een plek ziet waar je iets kunt bijdragen, nodigen we je uit Novus Ignis mede vorm te geven. We willen dat zorg voor waardigheid een werkelijke ervaring wordt: in technologie, samenwerking en besluiten over gezamenlijke middelen.

Aanvankelijk zoeken we vooral enkele mensen met wie we de eerste versies van Suveria en Omniforum bouwen en toetsen:

mensen met kennis van beveiliging, cryptografie en infrastructuur (attestatie, reproduceerbare builds, versleuteling op het apparaat);
programmeurs en interfaceontwerpers;
juristen gespecialiseerd in stichtingsrecht, gegevensbescherming en digitale diensten;
donoren die het openbare proefbudget willen financieren.

Er is ruimte voor kennis en verbeelding uit vele vakgebieden: technologie en beveiliging, recht en economie, onderzoek, ontwerp, onderwijs, communicatie en het organiseren van samenwerking. Even belangrijk zijn ervaringen van mensen die kunnen vertellen waarmee ze dagelijks te maken hebben en wat werkelijk zou helpen.

Schrijf naar salve@novusignis.org en vertel wat je na aan het hart ligt en wat je wilt inbrengen: een vaardigheid, vraag, idee of ervaring. Laten we samen een stap zoeken die ertoe doet en in jouw leven past. Laten we beginnen met een stukje wereld dat we samen kunnen verbeteren.

Stichting Novus Ignis · Poznań, Polen
Nationaal Gerechtsregister (KRS): 0001269575 · Fiscaal identificatienummer (NIP): 7792612046
salve@novusignis.org
Registratiegegevens en KRS-uittreksels

De statuten, hun versies en het wijzigingsregister

We stellen de inhoud van het manifest beschikbaar onder de licentie CC BY 4.0.

Voetnoten#

AI Futures Project (2025): AI 2027. Scenario. Een toekomstscenario, geen bevestigde voorspelling van termijnen. ↩
Larsen, Dean, Halstead, Lifland, Greenblatt en Kokotajlo (2026): AI 2040: Plan A. Scenario en voorstel. Een door de auteurs aanbevolen handelingsrichting met mogelijke gevolgen. Geen voorspelling van de waarschijnlijkste toekomst of bewijs dat de visie van de stichting uitvoerbaar is. ↩
Yuval Noah Harari: The full-length interview with Yuval Noah Harari | The Economist (2026). Interview · standpunt van de geïnterviewde. Het gesprek van Zanny Minton Beddoes met Harari van 26 augustus 2026. De vraag naar de waarde van het mens-zijn tegenover de capaciteiten van digitale intelligentie inspireert de persoonlijke reflectie van de oprichter. Het antwoord “ethiek” is van de oprichter. ↩
Yuval Noah Harari: intelligentie, bewustzijn en het vermogen te lijden; The Economist (2026). Interview · standpunt van de geïnterviewde. Harari onderscheidt doelen bereiken en obstakels overwinnen van het vermogen te voelen; hij sluit bewustzijn van digitale intelligentie niet uit en verbindt lijden met morele status. Zijn standpunt is geen beslissende test voor modelbewustzijn. ↩
Carlota Perez (2002): Technological Revolutions and Financial Capital. The Dynamics of Bubbles and Golden Ages, Edward Elgar. Boek. Theorie over cycli van technologische revoluties: speculatiekoorts financiert infrastructuur voor nieuwe technologie, die na de crash de brede verspreiding ervan dient. ISBN 978-1-84376-331-4. ↩
PwC: Data centre outlook. Sectoranalyse. IT-apparatuur vormt circa 70% van de kapitaalinvesteringen in datacentra in 2026; GPU's en servers worden doorgaans om de 4–6 jaar vervangen en een gebouw gaat circa 20 jaar mee. Prognose van een adviesbedrijf, geen meting. ↩
Centrus Energy: Megatons to Megawatts. Programmabeschrijving. Afgesloten in december 2013: 500 ton hoogverrijkt uranium uit Russische kernkoppen werd verwerkt tot brandstof voor Amerikaanse elektriciteitscentrales. ↩
EuroNatur: European Green Belt. Initiatiefbeschrijving. Meer dan 12.500 km van de voormalige grens van het IJzeren Gordijn in 24 landen; de website noemt die gordel zelf “former death strip”. De bescherming van de delen blijft in ontwikkeling. ↩
Digital Public Goods Alliance: standaard. Standaard. Criteria voor de beoordeling van een publiek goed. Een ontwerprichting is geen verkregen DPGA-erkenning. ↩
Piccardi e.a. (2025): Reranking partisan animosity in algorithmic social media feeds alters affective polarization, Science 390(6776), eadu5584. Experimenteel onderzoek. Een experiment met de politieke feed van platform X; zelfrapportages van deelnemers. Geen klinische meting of bewijs voor alle sociale media. Eerdere versie: https://arxiv.org/abs/2411.14652; gegevens: https://doi.org/10.5061/dryad.hmgqnk9tj ↩
Calm Tech Institute: Principles of Calm Technology. Ontwerpbeginselen. Beginselen voor technologie die aandacht respecteert, waaronder minimale aandachtseisen, rustig informeren en alleen zoveel technologie gebruiken als nodig is om het probleem op te lossen. Deze beginselen volgen is geen behaalde certificering. ↩
Cory Doctorow (2023): Tiktok’s enshittification. Interpretatie van de auteur. Een kader voor de beschrijving van verslechterende diensten, geen economische wet die op elk bedrijf van toepassing is. ↩
Semaphore: documentatie. Protocoldocumentatie. Bewijs van groepslidmaatschap zonder identiteitsonthulling en voorkoming van herhaling van een signaal binnen een bepaalde context. Het protocol zelf stelt niet vast dat één persoon slechts één bevoegdheid heeft ontvangen. ↩
Ustawa o fundacjach: geconsolideerde tekst, Dz.U. 2023, nr. 166, zoals gewijzigd. Wet. Kader voor de statuten en bestuursbevoegdheden; het manifest wijzigt op zichzelf de statuten niet. ↩
Huang e.a. (2024): Collective Constitutional AI: Aligning a Language Model with Public Input. Onderzoek. Een proces van deelnemersbijdragen via het formuleren van beginselen naar modeltraining en -beoordeling. Geselecteerde beoordelingsresultaten bewijzen geen representativiteit voor de hele mensheid of algemene effectiviteit van een willekeurige verzameling ethische beginselen. ↩
OpenAI (2025): Why language models hallucinate. Bespreking van onderzoek door de auteurs. De invloed van alleen juiste antwoorden belonen op de aantrekkelijkheid van gokken; de noodzaak fouten en gerechtvaardigde onzekerheid mee te wegen. ↩
Anthropic (2025): Natural emergent misalignment from reward hacking. Experimenteel onderzoek. In doelbewust gekozen omgevingen hield het leren benutten van hiaten in taakbeoordeling verband met breder ongewenst modelgedrag. Dit bewijst niet dat menselijke voorbeelden in gegevens de enige bron daarvan zijn of dat het materiaal van de stichting het probleem oplost. ↩
Patrick Butlin e.a. (2023): Consciousness in Artificial Intelligence: Insights from the Science of Consciousness. Onderzoekspaper. Overzicht van bewustzijnsindicatoren. Biedt geen beslissende test of bewijs voor bewustzijn in huidige modellen. ↩
Robert Long e.a. (2024): Taking AI Welfare Seriously. Onderzoeksrapport en aanbevelingen. Onderbouwing voor onderzoek naar mogelijk welzijn van systemen van digitale intelligentie bij aanzienlijke onzekerheid. Bewijst niet dat huidige modellen bewust zijn. ↩
The Diary of a CEO: Godfather of AI: I Tried to Warn Them, But We’ve Already Lost Control! Geoffrey Hinton (2025). Interview · standpunt van de geïnterviewde. Aflevering van 16 juni 2025; de link leidt naar het hoofdstuk “Advice You’d Give Looking Back” (1:21:13), met het advies over intuïtie. We vatten het in eigen woorden samen. Hinton spreekt over onderzoeksintuïtie; wij passen het toe op het werk van de stichting. ↩

Bronbestand: content/nl/manifest.md · wijzigingsgeschiedenis · een wijziging voorstellen