Kwestiekaart en ideeënkaart
Op de pagina Hoe een gesprek verloopt beschreven we hoe een bijdrage in afzonderlijke gedachten wordt opgesplitst. Deze pagina laat zien wat uit veel van zulke gedachten moet ontstaan: een kwestiekaart en een ideeënkaart.
Een kwestiekaart is een geordende verzameling argumenten, ervaringen en open vragen rond één vraag. Een ideeënkaart beschrijft een idee: waar het naartoe leidt en wat de volgende stap is.
Het prototype van Omniforum is in aanbouw. Alles wat we hieronder beschrijven, is een ontwerp; we hebben nog geen proef afgerond.
Meer: whitepaper Omniforum, hoofdstuk 1.
Van een gedachtenketen naar een kaart#
Gedachten zijn door relaties verbonden: de ene onderbouwt de andere, brengt een bedenking in, stelt een voorwaarde of geeft een voorbeeld. Een reeks gedachten waarin premissen tot een conclusie leiden, noemt de whitepaper een keten. Bij elke overgang moet worden vastgelegd op welke regel die berust, welke aannames die gebruikt en waar de hiaten zijn.
Een kwestiekaart zet ketens van verschillende mensen naast elkaar, ook tegenstrijdige. Bij bomen in onze straat kan de ene keten van schaduw bij hitte leiden tot de conclusie dat het goed is ze te planten en de andere van de kosten van water geven en wortels onder de stoep tot de conclusie dat struiken beter zijn. Wanneer hetzelfde woord voor de gesprekspartners iets anders betekent, leggen we dat als afzonderlijke begrippen met hetzelfde label vast, zodat de bron van het misverstand meteen zichtbaar is.
Een kwestie is een vraag waarnaar iemand wil terugkeren om iets te begrijpen, vergelijken of samen te doen. Een vaste link leidt naar alles wat erbij hoort: de vraag, bronnen, argumenten, de stand van kennis en wijzigingsgeschiedenis. Een privékwestie wordt in Suveria behandeld (de privéruimte om met digitale intelligentie te werken); een gezamenlijk kwestieregister is een richting die we in een afzonderlijke proef zullen toetsen.
Meer: whitepaper Omniforum, hoofdstuk 5 en paragraaf 5.1.
Hoe je de kaart leest#
De kaart moet zich rustig ontvouwen. Eerst zie je één hoofdconclusie met een korte beschrijving van de sterkte ervan en daaronder enkele onderbouwingsroutes om uit te kiezen. Je kunt de route openen die bij je twijfel past, teruggaan of stoppen; op elk moment kan de oorspronkelijke bijdrage worden bereikt. Een eerlijk beschreven geschil is een even waardevol gespreksresultaat als een gezamenlijke oplossing.
Wanneer je na een week of na een jaar naar een onderwerp terugkeert, moet je alleen zien wat veranderd is: nieuwe ervaringen, verbeteringen, proefresultaten en nog open vragen. Na het doornemen van de veranderingen krijg je duidelijk te zien dat dit alles was en kun je rustig naar je eigen bezigheden terugkeren.
Meer: whitepaper Omniforum, hoofdstuk 5 en paragraaf 1.1.
Hoe sterk de conclusie is#
Bij een conclusie willen we drie dingen afzonderlijk tonen:
- hoe sterk en onafhankelijk het bewijs is;
- hoe goed de conclusie zelf is onderbouwd;
- hoe breed de instemming ermee is.
De ene maatstaf vervangt de andere niet: volledige instemming van deelnemers op basis van één ongeverifieerd verslag blijft een zwakke conclusie. We moeten de schaal voor deze beoordelingen nog ontwikkelen en voegen geen schijnonzekerheid toe aan goed vastgestelde feiten.
Het manifest verdeelt gezamenlijke overwegingen in feiten (wat kan worden getoetst), waarden (behoeften en overtuigingen over wat juist is) en hypothesen, gedurfde ideeën met de gemarkeerde voorwaarde “wat zou mogelijk moeten worden om dit te laten werken”. Over feiten beslissen bronnen, niet het aantal stemmen; bij waarden is elke persoon een gelijkwaardig referentiepunt. In Omniforum moet elke gedachte zo'n aanduiding krijgen.
Meer: whitepaper Omniforum, hoofdstuk 5 en manifest, paragraaf 5.1.
Ideeënkaart#
Gedurfde visies worden gemakkelijk afgedaan als losgezongen van de werkelijkheid en voorzichtige plannen als doelloos. De ideeënkaart verbindt beide: ze toont waar we naartoe willen en wat de volgende stap is. Ze vermeldt de status van het idee (werkt, ontwerp, hypothese of visie) en beantwoordt acht vragen:
- Wat is het? Definitie en verwacht resultaat.
- Waartoe? In wiens behoeften het voorziet en hoe een gewone dag eruitziet voor iemand die het gebruikt.
- Waarom? Het probleem in de wereld van vandaag, beschreven met feiten en bronnen.
- Hoe en waarmee? Het mechanisme, bestaande middelen en de volgende stap.
- Wat zou moeten veranderen? Technische, juridische en economische voorwaarden en overtuigingen.
- Wat zijn de baten en lasten en welke alternatieven zijn er? Wie profiteert, wie de kosten draagt en welke alternatieven er zijn.
- Welke proef? Wat we eerst toetsen en welk resultaat ons van mening zou doen veranderen.
- Is iets vergelijkbaars al gebeurd? Een vergelijkbaar voorbeeld toont dat de route mogelijk is, maar bewijst niet dat het ons zal lukken.
De ideeënkaart is geen afzonderlijke gedachte, maar een weergave van veel verbonden begrippen, beweringen, bronnen, voorwaarden en proeven. De eerste ideeënkaarten moeten ideeën uit ons manifest beschrijven.
Meer: whitepaper Omniforum, paragraaf 5.2.
Van idee naar initiatief#
Als het gesprek tot een gezamenlijk vastgestelde uitkomst leidt over wat goed is om te doen, kan een initiatief worden opgezet, een voorstel voor een concrete handeling. Het bewaart links naar de gedachten en bronnen waarop het berust en heeft een duidelijk beschreven doel, handeling en manier om het effect te toetsen.
Voordat het ter besluitvorming over gezamenlijk geld wordt voorgelegd, heeft het nodig wat het manifest de groene route noemt: een reeks verbanden die de feitelijke grondslag en de instemming van de gemeenschap met de onderliggende waarden toont. Daarna volgen afzonderlijke besluiten: over het doel, verder werk, de begroting en uitvoering; instemming met het doel bepaalt de kosten of termijn niet. Tot er bindende stemmingen zijn, neemt het bestuur deze besluiten na raadplegingen. Na afloop publiceren we de werkelijke kosten, het resultaat en de lessen, ook als de proef mislukte.
Meer: whitepaper Omniforum, paragraaf 5.3 en manifest, paragraaf 5.3.
Wat we hoger tonen en wat niet#
De volgorde waarin we inhoud tonen, heeft openbare regels en kan worden veranderd. We willen verschillende volgordes naast elkaar uitproberen:
- chronologisch;
- op basis van vragen;
- op basis van gedocumenteerde bijdragen: wat een bericht aan de kaart toevoegt, niet het aantal berichten van de auteur;
- op basis van waardering in verschillende opiniegroepen.
Bij de laatste volgorde komt een argument hoger als het wordt aanvaard door mensen die andere kwesties verschillend beoordelen. Het systeem moet de opiniegroepen uitsluitend uit de beoordelingen berekenen: niemand kiest ze, niemand behoort ertoe en niemand bestuurt ze.
De inhoud en de bron met de datum moeten vooropstaan. We houden geen openbare bijdragetellers of ranglijsten van personen bij, omdat ze een wedloop aanmoedigen en het vullen van de kaart met berichten, ook door bots. We willen dat wat de kwestie verheldert aandacht krijgt en niet wat de emoties het sterkst beroert.
Meer: whitepaper Omniforum, hoofdstuk 6.
Lees en vertel wat je ervan vindt#
De volledige beschrijving van kaarten, ideeënkaarten en initiatieven staat in de whitepaper over Omniforum, vooral in hoofdstukken 5 en 6. Als iets je aan het denken zet of onjuist lijkt, markeer dan dat fragment in het document en gebruik de knop “Ik heb een opmerking” of schrijf naar salve@novusignis.org.