Lời người sáng lập
Trang này tập hợp những đoạn trong phần cá nhân của tuyên ngôn. Tác giả là người sáng lập, Marcin Wołowski; đây là nơi duy nhất trên trang có người nói ở ngôi thứ nhất số ít. Trích dẫn là nguyên văn, toàn văn có trong tuyên ngôn, mục 1.1.
Vì sao “trí tuệ số”#
Trong tuyên ngôn này, tôi chọn cách gọi “trí tuệ số”. Từ “số” chỉ nền tảng vận hành của nó, giống như từ “sinh học” chỉ nền tảng của trí tuệ chúng ta. “Nhân tạo” có thể gợi đến điều gì đó giả hoặc kém giá trị hơn. Tôi muốn tránh hàm ý ấy. Tôi mong chúng ta tìm hiểu khả năng của nó và đánh giá nó qua hành động cùng hệ quả.
Câu hỏi khởi đầu#
Các kịch bản AI 2027 và AI 2040: Plan A, do AI Futures Project xây dựng, khiến tôi tự hỏi chúng ta đang truyền những khuôn mẫu hành xử nào của chính mình cho trí tuệ số trong quá trình huấn luyện. Tôi bắt đầu hình dung một thực tại khác, nơi trước hết chính chúng ta tổ chức thế giới theo những nguyên tắc mà sau này chúng ta mong đợi ở trí tuệ số. Thế giới ấy sẽ như thế nào? Và các mô hình sẽ hành xử ra sao nếu chúng học từ tấm gương ấy và tiếp nối điều mà chính chúng ta đã khởi đầu trong đó?
Tình yêu là quan tâm đến phẩm giá#
Chúng ta có thể hỏi không chỉ làm sao đạt mục tiêu, mà còn mục tiêu đó có đáng theo đuổi không và người khác sẽ phải trả giá thế nào. Vì vậy, câu trả lời của tôi về những nguyên tắc của một thế giới như vậy là một nền đạo đức bắt nguồn từ sự tồn tại của phẩm giá, từ lựa chọn có ý thức bảo vệ phẩm giá và từ hệ quả của lựa chọn ấy. Tôi gọi ngắn gọn nền đạo đức được hiểu như vậy là tình yêu: sự quan tâm đến phẩm giá của mỗi chúng ta mà chúng ta cố gắng thể hiện trong cách hành xử và những nguyên tắc của cuộc sống chung. Tôi mong chính sự quan tâm ấy là điểm khởi đầu khi chúng ta suy ngẫm về việc dùng trí tuệ để làm gì và tổ chức thế giới chung ra sao.
Về sự thiếu nhất quán của bản thân#
Bản thân tôi không phải lúc nào cũng hành xử theo những giá trị được mô tả trong tuyên ngôn này. Có lúc tôi biết điều mà mình cho là đúng, nhưng vẫn chọn khác đi. Tôi muốn công khai thừa nhận sự lệch nhau ấy và nỗ lực khắc phục. Tôi tin rằng dù bản thân còn thiếu nhất quán, tôi vẫn có thể tham gia tìm kiếm giải pháp tốt hơn và trao đổi về cách chúng ta nên hành xử. Vì thế, tôi cũng coi công việc tại quỹ là cam kết cá nhân để rèn luyện bản thân.
Tiến hóa hòa bình#
Còn chuyến thăm bảo tàng Solidarność ở Gdańsk để lại trong tôi suy nghĩ về sự tiến hóa hòa bình: thay đổi được từng bước xây dựng bởi con người và những sáng kiến hỗ trợ lẫn nhau. Đó là con đường tôi muốn đi qua Novus Ignis. Câu hỏi còn lại là chúng ta muốn hướng đến thế giới nào theo cách ấy.
Thay đổi mà không phá bỏ những gì đang có#
Chúng tôi không muốn phá bỏ trật tự hiện tại hay lên án nền kinh tế thị trường, bởi chúng tôi nhận thấy tiềm năng công nghệ và tổ chức được tạo dựng trong chủ nghĩa tư bản có thể là một trong số ít kịch bản đủ sức đưa nhân loại đến ngưỡng của sự dồi dào lớn đến vậy. Tuy nhiên, để tiềm năng ấy có thể chuyển mình thành một thế giới an toàn cho mọi người, bản thân hệ thống không thể giữ nguyên. Tôi muốn chúng ta từng bước, thông qua những sáng kiến tự nguyện lựa chọn và hỗ trợ lẫn nhau, đưa thêm các lĩnh vực đời sống hằng ngày sang những giải pháp dựa trên bảo vệ phẩm giá: bảo đảm quyền riêng tư, khả năng tự chủ, quyền cùng quyết định và khả năng tiếp cận dịch vụ với mức phí gần chi phí duy trì thực tế.
Điều còn lại sau cơn sốt đầu tư#
Lịch sử đã có những trường hợp mà thành quả của cơn sốt đầu tư tồn tại lâu hơn chính cơn sốt ấy. Cơn sốt đường sắt thế kỷ XIX và làn sóng cáp quang vào thời điểm chuyển giao thiên niên kỷ kết thúc bằng những cuộc sụp đổ, nhưng đường ray và cáp vẫn còn, phục vụ con người qua nhiều thập kỷ, rất lâu sau khi nhiều nhà đầu tư đã mất tiền vì chúng. Ngày nay, nhiệt huyết tương tự đang dựng nên các trung tâm tính toán.
Tình nguyện và nhịp độ#
Trong thế giới không tưởng tôi hình dung, con người được bảo đảm các nhu cầu cơ bản và có thể dành thời gian cho những gì mình coi là có giá trị và trái tim hướng tới. Tôi thấy hoạt động tình nguyện là cơ hội thực hành một phần tự do ấy ngay hôm nay, tùy sức lực và hoàn cảnh sống. Tôi muốn quỹ có chỗ cho một đóng góp nhỏ, cho nghỉ ngơi và cho việc đổi con đường đã chọn. Nhịp độ phát triển cần cho phép chúng ta chăm lo cả sinh kế, sức khỏe và những người thân yêu.
Lời mời#
Bằng cách này, tôi muốn tạo cơ sở để mọi người tin rằng một thế giới như vậy là có thể, bằng việc xây dựng hệ sinh thái nơi họ có thể trải nghiệm các nguyên tắc ấy trong thực tế và tự đánh giá điều gì đáng phát triển tiếp. Mỗi giải pháp chứng tỏ được giá trị có thể cải thiện một phần cuộc sống ngay bây giờ, đồng thời giúp chúng ta hiểu rõ hơn thế giới mà mình muốn tiến gần tới. Phần còn lại của tuyên ngôn phát triển thử nghiệm này: các lĩnh vực đời sống có thể trông như thế nào nếu chúng ta nhất quán xuất phát từ bảo vệ phẩm giá?
Marcin Wołowski, người sáng lập
Toàn văn: tuyên ngôn, mục 1.1 “Lời người sáng lập”. Trang Vì sao Novus Ignis kể việc chung đã hình thành từ câu hỏi cá nhân ấy như thế nào.
Hãy chia sẻ suy nghĩ#
Nếu đoạn nào khiến bạn băn khoăn hoặc muốn bổ sung, hãy chọn trong tuyên ngôn và dùng nút “Tôi có ý kiến”, hoặc viết đến salve@novusignis.org.