Neden Novus Ignis
Bu sayfa, Novus Ignis Vakfı’nın neden kurulduğunu ve hangi ilkeleri izlemek istediğimizi kısaca anlatıyor. Manifestonun anlaşılır bir sürümüdür: daha fazlasını öğrenmek istersen her bölümde tam metne bir bağlantı bulacaksın.
Tek bir soru#
Dijital zekâ, insanların yazdıklarından ve yaptıklarından öğrenir. Her şey kurucu Marcin Wołowski’nin bir sorusuyla başladı: kendi davranışlarımızın hangi örüntülerini bu yolla ona aktarıyoruz? Buradan başka bir yol düşüncesi doğdu: önce dünyayı kendimiz, daha sonra ondan bekleyeceğimiz ilkelere göre düzenlemek.
Bu soruya yalnızca bir anlatımla değil, bir denemeyle yanıt veriyoruz. Dünyanın küçük bir parçasını bu ilkelere göre düzenliyor ve hatalar dâhil bunun nasıl gittiğini kaydediyoruz. Suveria, Omniforum ve vakfın kendisi bu denemenin araçlarıdır. Bu alanlar, gelişimlerine katılma veya manifestonun her önerisini paylaşma zorunluluğu olmadan kullanılabilir.
Daha fazlası: manifesto, 1.1. madde ve 1.2. madde.
Başlangıç noktası olarak onur#
İnsan onurunu, kişinin becerilerinden, üretkenliğinden, servetinden, görüşlerinden ve başkalarına yararlılığından bağımsız bir değer olarak görüyoruz. Dijital zekânın etik akıl yürütmede bizi aşabileceği bir gelecekte de herkes saygıyı ve dünyada kendine ait bir yeri hak eder.
İnsanın onuru varsa kendisi hakkında karar verme hakkı da vardır. Bilinçli seçim yapmak için olguları bilmek gerekir: birisi onları kasıtlı olarak çarpıttığında veya gizlediğinde seçim yalnızca bizimmiş gibi görünür. Bu yüzden bir meselenin mümkün olduğunca geniş görünümüne erişimi kolaylaştırmak istiyoruz; buna ne kadar dikkat ayırmak istediğine ise insanın kendisi karar verir.
Kendimiz hakkında karar vermek, kendimize neyi saklayacağımızı seçmeyi de kapsar. Kişisel sorular, duygular ve tamamlanmamış fikirler için kapısını kapatabildiğimiz kendi evimiz gibi bir yere ihtiyacımız var. Bu, bazen en özel meselelerimizi anlattığımız dijital zekâyla konuşmalarda özellikle önem kazanır.
Daha fazlası: manifesto, 2. bölüm, 2.1. madde ve 2.2. madde.
İnternette neyi değiştirmek istiyoruz#
- Dikkat ve sakinlik. Bir hizmetin başarısı tepki sayısı ve ekran başında geçirilen süreyle ölçüldüğünde bu değerlendirme biçimi, duygusal uyarılmayı sürdürmeyi ödüllendirebilir. Sakin teknoloji ilkelerini kendimize yakın buluyoruz: yalnızca görevleri için gereken kadar dikkat isteyen ve kendi işlerimize dönmemize olanak veren araçlar. Onurun korunması, teknoloji dışında bir yaşam hakkını da kapsar. Daha fazlası: manifesto, 2.3. madde.
- Piyasa ekonomisinin kazandırdıkları ve sınırları. Piyasa ekonomisinin kazandırdıklarını takdir ediyoruz: küresel altyapı, gelişmiş donanım ve açık dijital zekâ modelleri. Bir hizmetin temel amacı dış hissedarlar için kâr olduğunda, zamanla kullanıcıların bağımlılığından yararlanma baskısı doğduğunu da görüyoruz. Yalnızca gerçek kullanım için ödeme yapılan ortak sunucuların harcanan her dolar için kapalı ticari hizmetlerden daha fazla bilgisayar çalışması ve dijital zekâ sağlayacağı hipotezini kamuya açık biçimde sınamak istiyoruz. Bu, şimdilik bir varsayımdır. Daha fazlası: manifesto, 2.4. madde.
- İşleyişte dayanağı olan ilkeler. “Özel”, “açık” ve “ücretsiz” sözcüklerinin arkasında kesin olarak anlatılmış özellikler bulunmalıdır; her teknik vaat, denetlenebilir bir mekanizma ve sınırlarının açıklamasını gerektirir. Kullanım özgürlüğü, ayrılma olanağını da kapsar: materyalleri başka programlarda okunabilen açık biçimlerde kaydetmek ve hizmetleri gerçek maliyetlere mümkün olduğunca yakın ücretlerle sürdürmek istiyoruz. Daha fazlası: manifesto, 2.5. madde.
İki alan#
Bu ilkelerden iki çalışma yönü doğuyor.
Suveria, insan için özel bir dijital alan olmayı amaçlıyor: dijital zekâdan isteğe bağlı yardım alarak çalışılabilecek, fikir geliştirilebilen, kişisel sorular sorulabilen ve plan yapılabilen bir yer. Mahremiyetinin, vakfa veya hizmeti işleten kişilere güvenmeye değil, işleyişi bağımsız olarak denetlenebilen güvenlik önlemlerine dayanması amaçlanıyor. Suveria bugün bir tasarımdır. Bak: Suveria nedir.
Omniforum, herkesin kendini ifade edebileceği ve sesini duyurabileceği ortak bir kamusal alan olmayı amaçlıyor. Dijital zekâ yardımıyla, her zaman yazarın kontrolü ve onayı altında, karmaşık ifadelerin tek tek düşüncelere ayrılabilmesi amaçlanıyor; böylece görünüşte zıt görüşleri olan iki kişi, nelerin onları birleştirdiğini ve akıl yürütmelerinin nerede ayrıldığını görebilsin. Omniforum’un ilk prototipi yapım aşamasındadır. Bak: Omniforum nedir.
Bu iki alanın özel bir atölye ve kamusal bir kürsü olarak birbirini tamamlaması amaçlanıyor. İnsan, hangi düşünceleri kendine saklayacağına, hangilerini ortak çalışmaya katacağına kendisi karar verir.
Daha fazlası: manifesto, giriş, 3.1. madde ve 3.2. madde.
Bugün bulunduğumuz nokta#
Manifesto bunu açıkça söylüyor:
Vakıf tescil edildi, manifesto ve teknik raporlar yayımlandı. Omniforum’un ilk prototipi yapım aşamasında, Suveria ise bir tasarımdır. 2.4. maddedeki maliyet hesabı sınanacak bir hipotezdir; vakfın dijital zekâ tarafından bağımsız biçimde yönetilmesi (7.2. madde) ve sonraki sütunlar (9. bölüm) ise bir vizyondur.
Teknik raporlar, projelerle birlikte geliştirilen belgelerdir: bu fikirleri hayata geçirmenin teknik ve örgütsel yollarını, gerekçelerini ve bilinen sınırlamalarını anlatırlar.
Daha fazlası: manifesto, giriş.
Neleri değiştirmeyeceğiz#
Bunlar, hizmetlerin başladığı dönem ve sonrasındaki her dönem için taahhütlerdir. Araçlar nasıl değişirse değişsin, manifestoyu değiştirmeden bu ilkeleri değiştirmeyeceğiz. Bunlardan bazıları:
- Ayrı onay olmadan konuşmalarla model eğitmiyoruz.
- Özel içeriklere gizli erişim yolları oluşturmuyoruz.
- Kamuya açık listede belirtilenler dışında hizmetlerin işleyişine ilişkin veri toplamıyoruz.
- Ek ödemeyi kimsenin yerine işaretlemiyoruz (hiçbir ek ödeme varsayılan olarak açık değildir).
- Ödeme; oy, yetki veya tanıtım sağlamaz.
- Hiç kimse görüşleri veya vakfa yönelik eleştirileri nedeniyle oy hakkını kaybetmez.
Tam liste: manifesto, 9. bölüm.
Oku ve düşünceni söyle#
Manifesto, tutarlılığını sınamaya bir davettir: neyi değiştirmeye, genişletmeye veya basitleştirmeye değer, hangi sonuçları gözden kaçırdık ve nerede daha iyi bir yol mümkün? Birisi neden yanıldığımızı gösterirse fikrimizi değiştirecek ve ne öğrendiğimizi kaydedeceğiz.
Manifestonun tamamını oku. Okuduktan sonra bir şey aklına takılırsa veya yanlış görünürse belgedeki o bölümü seçip “Bir yorumum var” düğmesini kullan ya da salve@novusignis.org adresine yaz.
Daha fazlası: manifesto, 9. bölüm.