Omniforum’da konuşma nasıl işler
Bu sayfa, Omniforum nedir sayfasını okuyup bir ifadeyi yazdığın andan başkalarının onu tartışabildiği ana kadar ne olduğunu daha ayrıntılı görmek isteyenler içindir: yazar neyi onaylar, dijital zekânın rolü nedir ve kimin ne söylediği nasıl bilinir.
Bunu bugün henüz kullanamazsın: planı anlatıyor ve yorum topluyoruz.
Omniforum prototipi yapım aşamasındadır. Aşağıda anlattığımız her şey bir tasarımdır; henüz hiçbir denemeyi tamamlamadık.
Daha fazlası: Omniforum teknik raporu, 1. bölüm.
Bir cümle, birçok düşünce#
Tek cümleyle birçok varsayımı, değeri ve beklentiyi iletiriz; anlaşmazlıkta herkes çoğu zaman bunların başka birine yanıt verir. “Yani şunu ve bunu söylemek istiyorsun, seni doğru mu anlıyorum?” gibi basit bir soru her iki tarafta da konuşmanın tonunu değiştirir. İfadeyi ayrıştırmanın, konuşmayı kuru bir şemaya dönüştürmek yerine bu refleksi desteklemesi amaçlanıyor.
“Kuraklığa dayanıklı türler seçersek sokağımıza ağaç dikmeye değer” cümlesini alalım. Koşulla bağlanmış iki düşünce içerir: “sokağımıza ağaç dikmeye değer” ve “kuraklığa dayanıklı türler seçeceğiz”. Her düşünce kavramlardan oluşur: “ağaç”, “sokağımız”, “tür”, “kuraklık”. Teknik rapor kavramlara atom, atomlardan kurulan düşüncelere molekül der. Molekül argümanla desteklenebilir veya sorgulanabilir; atom kendi başına doğru veya yanlış değildir. “Kuraklık” sözcüğü tek başına iddiada bulunmaz; ancak “kuraklık bizim burada sorundur” desteklenebilir veya sorgulanabilir.
Bu cümle koşulsuz “sokağımıza ağaç dikmeye değer” biçiminde kısaltılamaz; çünkü koşul anlamın parçasıdır. Dijital zekâ, yazarın çevrede kuraklığı sorun saydığını eklerse bu yazarın sözleri değil, modelin çıkarımı olarak işaretlenir. Yalnızca gerektiği kadar derine ayırırız: anlamın tek bir kavrama bağlı olduğu veya bunun tartışılabileceği yere kadar.
Daha fazlası: Omniforum teknik raporu, 2. bölüm, 3. bölüm ve 1.3. maddedeki sözlük.
Adım adım#
Omniforum’da doğan bir düşüncenin yolunun şöyle olması amaçlanıyor:
- Yazarsın. Sıradan metin veya parçayla başlar, amacı belirlersin: anlamak, argümanları ayırmak, kendi yanıtın veya tutumları karşılaştırmak.
- Dijital zekâ ayrıştırma önerir. Her düşüncenin yanında onu hangi parçadan çıkardığını gösterir; niyetinden uzaklaşmış olabileceği veya metnin birkaç biçimde okunabildiği yerleri belirtir.
- Denetler ve düzeltirsin. Her şeyi tek tek incelemek zorunda değilsin; gösterilen yerleri düzeltirsin. Ayrıştırmanın tamamı, yalnızca neyin kabul edildiği görünüyorsa ve ayrıntılara dönülebiliyorsa bir defada kabul edilebilir.
- Onaylarsın. Yorumun kastettiğini yansıttığını kabul edersin. 1–4. adımlar, düşüncenin Ignis atölyesinde hazırlanmasıdır (teknik rapor bu aşamaya Ignis der). Manifesto, yayımlamanın kendisine Ignis Töreni der.
- Yayımlarsın.
- Topluluk düşünceyi ele alır. Başkaları argümanlar, kaynaklar ve çekinceler ekler. Bu, teknik raporda Formatio adı verilen, düşünceyi birlikte şekillendirme aşamasıdır.
- Ortak uzlaşma (Consensus) veya dürüstçe anlatılmış anlaşmazlık. Uzlaşmanın sürümü, kapsamı, onaylayan kişiler ve ayrı görüşler belirtilir; sessizliği onay saymayız. Uzlaşı olmadığında dürüstçe anlatılmış anlaşmazlık da bu çalışmanın sonucudur.
İkinci, gönüllü bir töreni de değerlendiriyoruz: bugün gerekçelendirebildiklerimizin sınırını adlandırdığımız ve yeni soruya yanıt aramaya başladığımız an. Bu şimdilik adı ve biçimi belirlenmemiş bir fikirdir.
Daha fazlası: Omniforum teknik raporu, 3. bölüm.
Neyi onaylarsın, neyi değil#
Onay yalnızca ayrıştırmada kendi düşünceni tanıdığını söyler. Haklı olduğunu kanıtlamaz, başkalarının sana katıldığı anlamına gelmez ve oylamada oy değildir. Ayrıştırmayı düzeltebilir veya ifadeni bölmeden bütün hâlinde bırakabilirsin.
Okurlar seni beklemeden ifadeni kendi biçimlerinde ayrıştırabilir; bu, okurun yorumu olarak onun adıyla veya takma adıyla gösterilir. Senin ayrıştırman olarak yalnızca onayladığın sürümü gösteririz; sessizlik onay değildir.
Konuşmanın, aşağılanmadan fikir değiştirmeye yer bırakması amaçlanıyor: hatayı kabul etmek, yeni soru sormak veya uzlaşı ilan etmeden bitirmek mümkündür. Katılımcının onuru sonucu kabul edip etmemesine bağlı değildir.
Daha fazlası: Omniforum teknik raporu, 2. bölüm ve 1. bölüm.
Model yardım eder, yönetmez#
Modelin (ayrıştırma öneren dijital zekâ programının) kendi alışkanlıkları vardır. Alışılmadık ifadeleri düzleştirir, farklı sesleri birbirine benzetir. Hazır öneri de kolayca değiştirilmeden kabul edilebilir. Bu yüzden model yardımı olmadan izlenen yol eşittir: ayrımı elle kurabilirsin; biz de zaman zaman model yardımıyla ve onsuz hazırlanan ayrıştırmaları karşılaştırırız.
Her ayrıştırmada kimin ne zaman hazırladığını; model yardım ettiyse hangisinin, hangi talimat sürümüyle yardım ettiğini kaydederiz.
Daha fazlası: Omniforum teknik raporu, 3. bölüm ve 2. bölüm.
Suveria’dan gelen düşünce#
Düşünce, kendi atölyende olgunlaştırdığın, dijital zekâyla çalışmak için özel alan Suveria’dan da gelebilir. O zaman Ignis atölyesi olmadan doğrudan yayımlarsın. Yayımlama anı aynı Ignis Töreni’dir; sonra her düşüncede olduğu gibi Formatio başlar.
Daha fazlası: Omniforum teknik raporu, 3. bölüm.
Kimin ne söylediği nasıl bilinir#
Her düşüncede ve kavramın her kullanımında kökenini kaydederiz: hangi metinden, onun hangi sürümünden, hangi yerinden, hangi dilde ve hangi çevreden geldiğini. Böylece her zaman asıl metne dönülebilir ve cümle bağlamında okunabilir.
Atom bir anlamdır, sözcük değil. Onu adlandırdığımız sözcükler etiketleridir; bir atom, farklı dillerde de birçok etikete sahip olabilir: kuraklığa İngilizcede “drought”, Almancada “Dürre” deriz. Böylece farklı sözcükler kullanan insanlar aynı şeyi konuşabilir. Sözcüğü atomla bağlamak, yazarın onayladığı öneridir. Bu özel bilgi de olabilir: “sokağımız”ın Warszawska Sokağı anlamına gelmesi kişinin nerede yaşadığını ele verir; dolayısıyla başkalarının bunu görüp görmeyeceğine yazar karar verir.
Daha fazlası: Omniforum teknik raporu, 2. bölüm.
İlk denemede neyi sınayacağız#
Denemelerin ilk adımı, tek düşüncenin tam yoludur: kişi kendi metnini girer, dijital zekâ ayrıştırma önerir, yazar yanlış anlaşılanları düzeltir, sonucu kaynağıyla kaydeder ve sonra başka konuşmada ona döner.
Yolda hiçbir şeyin kaybolmadığını denetleriz: özgün ifade, anlamı, sonraki sürümler ve kimin neye erişebildiği. Modelin kendisinin işaretlemediği yorum hatalarını da arar; sonucu yalnızca metinle ve sıradan özetle karşılaştırırız. Denemeden önce hangi sonucu yeterli sayacağımızı yayımlar; başarısız olsa da sonucunu günlüğe ekleriz.
Daha fazlası: Omniforum teknik raporu, 9. bölüm.
Oku ve düşünceni söyle#
Bu yolun tam açıklamasını Omniforum teknik raporunda (yaklaşık 50 dakika okuma), özellikle 2. ve 3. bölümlerde bulacaksın. Bir şey aklına takılırsa veya yanlış görünürse belgedeki o bölümü seçip “Bir yorumum var” düğmesini kullan ya da salve@novusignis.org adresine yaz.
Daha fazlası: Omniforum teknik raporu, 5.5. madde.