Jawność w fundacji
Ta strona opowiada, jak chcemy pokazywać swoją pracę: co zapisujemy przy decyzjach, darach i błędach, jak chronimy te zapisy przed cichą zmianą i co z tego działa już dziś. O samych pieniądzach mówi strona Pieniądze fundacji.
Fundacja, która prosi ludzi o zaufanie, powinna pozwolić sprawdzić, jak podejmuje decyzje, jak naprawia błędy i jak zmienia własne zasady. Chcemy, żeby dało się zrozumieć, kto podejmuje decyzje, jakimi środkami dysponuje, z czego wynika jego uprawnienie i jak ocenić jego działania.
Stan na 31 października 2026 r. Z jawnych rejestrów działa jeden: rejestr zmian statutu. Pozostałe pięć to zamiar; niżej opisujemy, co w nich będzie.
Więcej: whitepaper zasad fundacji, rozdział 12 i manifest, punkt 7.1.
Sześć rejestrów#
| Rejestr | Co zawiera | Stan |
|---|---|---|
| Rejestr wpłat i wydatków | Każdą wpłatę i każdy wydatek z datą, kwotą i opisem | działa |
| Rejestr korzyści | Korzyści i powiązania osób, które zarządzają fundacją, rozstrzygają o wydatkach albo ją reprezentują | powstanie |
| Dziennik decyzji | Ważne decyzje: cel, warianty, podstawę, budżet, a potem ich wynik | powstanie |
| Rejestr błędów i wniosków | Istotne błędy, ich skutki i to, czego się z nich nauczyliśmy | powstanie |
| Rejestr zmian statutu | Wersje statutu i planowane zmiany z uzasadnieniem | działa |
| Rejestr tylko do dopisywania | Odciski (krótkie sumy kontrolne) pozostałych rejestrów, po których widać każdą cichą zmianę | powstanie |
Jawne mają być kategorie kosztów, warunki większych umów, decyzje i ich uzasadnienia. Chronimy przy tym dane osobowe i dostępowe: w rejestrze wpłat i wydatków nie publikujemy tytułów przelewów, opis każdego wpisu przygotowujemy sami, a błędny wpis poprawiamy jawnie.
Więcej: whitepaper zasad fundacji, rozdział 4 i rozdział 12.
Rejestr korzyści prostymi słowami#
Rejestr obejmie osoby, które zarządzają fundacją, rozstrzygają o wydatkach i zamówieniach albo ją reprezentują, tylko w zakresie tych ról. Prywatne dochody i relacje niezwiązane z rolą pozostają prywatne. Wpisujemy świadczenia otrzymane w związku z rolą: na przykład przelot czy nocleg na konferencję opłacone przez firmę, upominki oraz wsparcie przez serwisy patronackie i bezpośrednie wpłaty. Wsparcie od osób prywatnych pokazujemy zbiorczo, od firm i instytucji imiennie. Zbiorczy opis nie zwalnia z oceny konfliktu interesów, czyli sytuacji, w której ktoś decyduje o sprawie osoby lub firmy, od której sam coś dostał: jeśli patron ubiega się o zamówienie fundacji, to powiązanie ujawniamy.
Co z darami?
- Drobne upominki, jak długopis czy gadżet ze spotkania, można przyjąć osobiście; też je wpisujemy, drobiazgi z jednego wydarzenia zbiorczo.
- Cenniejsze dary, jak karta graficzna, serwer czy prototyp urządzenia, przyjmujemy w imieniu fundacji: trafiają do jej majątku i służą wspólnym zadaniom.
- Gdzie przebiega granica, ocenia najpierw sam obdarowany; nie wyznaczamy jej sztywną kwotą.
Nie przyjmujemy świadczeń, których warunkiem jest promocja, rekomendacja, uprzywilejowany dostęp do zespołu albo ustępstwo w decyzjach. Osoba powiązana z daną sprawą nie bierze udziału w jej rozstrzyganiu. Świadczenie trzeba zarejestrować najpóźniej w ciągu 30 dni od otrzymania, a powiązanie z planowaną decyzją ujawnić przed nią; przygotujemy prosty sposób zgłaszania, także z pomocą asystenta.
Rejestr służy kontroli, nie promocji: wpisy mają jednakową, rzeczową formę, bez logotypów i odnośników reklamowych, a sam wpis nie oznacza rekomendacji ani partnerstwa. Zastrzeżenia rozpatrują osoby niepowiązane ani z darczyńcą, ani z obdarowanym.
Więcej: whitepaper zasad fundacji, rozdział 7 i manifest, punkt 7.1.
Każda decyzja z uzasadnieniem#
Przy każdej ważnej decyzji chcemy zapisywać w dzienniku decyzji:
- cel;
- rozważone warianty i źródła;
- kogo dotkną skutki;
- podstawę mandatu: wynik głosowania albo decyzję zarządu w fazie zwinnej;
- kto decyzję wykona, za jaki budżet i jak ją przejrzymy.
Po wykonaniu dopisujemy wynik, doświadczenia osób, których decyzja dotyczyła, i korekty. Każdy wydatek ma dać się połączyć z decyzją, która do niego doprowadziła.
Więcej: whitepaper zasad fundacji, punkt 12.1.
Historia, której nie da się po cichu zmienić#
Zapisy są wiarygodne tylko wtedy, gdy nie da się ich po cichu poprawić wstecz. Dlatego historię ważnych zapisów chcemy prowadzić w publicznym rejestrze tylko do dopisywania, czyli takim, w którym nowe wpisy dokłada się na końcu, a starych nie wolno zmieniać ani usuwać. Każdy nowy wpis będzie zawierał odcisk poprzednich (krótka suma kontrolna: wystarczy zmienić jedną literę w pliku, a odcisk będzie inny), więc zmiana lub usunięcie starego wpisu stanie się widoczne. Kolejne stany rejestru mają potwierdzać podpisem niezależni świadkowie: osoby lub instytucje spoza fundacji.
Najpierw trafią do niego odciski wydań oprogramowania, po których można sprawdzić, że pobrany program jest dokładnie tym, który opublikowaliśmy. Nie umieścimy w nim prywatnych treści ani identyfikatorów, z których można by odgadnąć dane ludzi.
Więcej: whitepaper zasad fundacji, punkt 12.2.
Błędy będziemy wpisywać#
Zobowiązujemy się prowadzić publiczny rejestr istotnych błędów i wniosków. Opiszemy, co się stało, jakie były skutki, co wiemy o przyczynach i co nadal wymaga wyjaśnienia, a także sposób naprawy, odpowiedzialność za dalsze działania i termin sprawdzenia ich skuteczności. Zachowamy głosy odrębne i relacje osób dotkniętych problemem, z możliwością zakwestionowania naszej oceny. Przyznanie się do błędu ma otwierać drogę do naprawy i uczenia się.
Więcej: manifest, punkt 8.1 i whitepaper zasad fundacji, punkt 12.1.
Spory i zastrzeżenia#
Docelowo spór o decyzję ma rozpatrywać osoba albo organ niezależny od tego, kto ją podjął i wykonuje. Dopóki fundacja ma tylko zarząd, każde zastrzeżenie publikujemy razem z jawną odpowiedzią zarządu, a gdy zarząd liczy więcej osób, ta, której sprawa dotyczy, wyłącza się z rozstrzygania. Od rozstrzygnięcia można się odwołać. Ochrona prywatności może ograniczyć szczegóły publicznego zapisu, ale nie zwalnia z odpowiedzialności.
Więcej: whitepaper zasad fundacji, punkt 12.3.
Jak zmieniamy dokumenty#
Manifest i whitepapery są żywymi dokumentami. Aktualna wersja przedstawia obecne stanowisko fundacji, a historia wcześniejszych wersji i powodów korekt pozostaje dostępna. Chcemy poddawać je publicznemu przeglądowi w Omniforum, budowanej przez nas wspólnej przestrzeni rozmowy, rozumienia i decyzji, rozkładając tezy na molekuły, czyli pojedyncze twierdzenia i argumenty, które można sprawdzić.
Reguły organizacyjne rozwijamy jawnie: razem z propozycją zmiany pokazujemy jej zakres, uzasadnienie i skutki dla uczestników. Statut zmieniamy tylko wtedy, gdy zmiana jest potrzebna do kolejnego kroku. Rozważamy też zapis warunków finansowania dalszych filarów w statucie (propozycja Z6 w rejestrze zmian statutu, do decyzji fundatora), żeby nie zależały od samej dobrej woli zarządu.
Dziś historię zmian pokazujemy w dwóch miejscach: w rejestrze zmian statutu, także z wersjami, które nie weszły w życie, i w dzienniku zmian strony, gdzie zapisujemy zmiany na stronie i w dokumentach, również po uwagach czytelników.
Więcej: whitepaper zasad fundacji, punkt 12.4 i manifest, rozdział 9.
Przeczytaj i powiedz, co myślisz#
Pełny opis zasad jawności znajdziesz w whitepaperze zasad fundacji, rozdział 12, a zobowiązania wobec ludzi w manifeście, punkt 7.1 i punkt 8.1. Jeśli coś Cię zastanawia albo wydaje się błędne, zaznacz ten fragment w dokumencie i użyj przycisku „Mam uwagę” albo napisz na salve@novusignis.org.